ॐ

తైత్తిరీయప్రాతిశాఖ్య

(Translation by W.D. Whitney, 1868)

॥౧॥

అథ వర్ణసమామ్నాయః॥౧.౧॥

atha varṇasamāmnāyaḥ

Now the list of sounds.

అథ నవాదితః సమానాక్షరాణి॥౧.౨॥

atha navāditaḥ samānākṣarāṇi

Now the nine at the beginning are simple vowels.

ద్వేద్వే సవర్ణే హ్రస్వదీర్ఘే॥౧.౩॥

dvedve savarṇe hrasvadīrghe

Two and two, short and long, are similar.

న ప్లుతపూర్వమ్॥౧.౪॥

na plutapūrvam

Not so, when a protracted vowel precedes.

షోడశాదితః స్వరాః॥౧.౫॥

ṣoḍaśaditaḥ svarāḥ

The sixteen at the beginning are vowels.

శేషో వ్యఞ్జనాని॥౧.౬॥

śeṣo vyañjanāni

The rest are consonants.

ఆద్యాః పఞ్చవిశతి స్పర్శాః॥౧.౭॥

ādyāḥ pañcavim̐śati sparśaḥ

The first twenty-five are mutes.

పరాశ్చతస్రో ऽన్తస్థాః॥౧.౮॥

Parāścatasro ’ntasthāḥ

The next four are semivowels.

పరే షడూష్మాణః॥౧.౯॥

pare ṣaḍuṣmāṇaḥ

The next six are spirants.

స్పర్శానామానుపూర్వ్యేణ పఞ్చపఞ్చ వర్గాః॥౧.౧౦॥

sparśanāmānupūrvyeṇa pañcapañca vargāḥ

Of the mutes, the successive fives are the series.

ప్రథమద్వితీయతృతీయచతుర్థోత్తమాః॥౧.౧౧॥

prathamadvitīyatṛtīyacaturthottamāḥ

And are called first, second, third, fourth, and last.

ఊష్మవిసర్జనీయప్రథమద్వితీయా అఘోషాః॥౧.౧౨॥

ūṣmavisarjanīyaprathamadvitīyā aghoṣaḥ

The spirants, visarjanīya, and the first and second mutes, are surd.

న హకారః॥౧.౧౩॥

na hakāraḥ

But not h.

వ్యఞ్జనశేషో ఘోషవాన్॥౧.౧౪॥

vyañjanaśeṣo ghoṣavān

The rest of the consonants are sonant.

ఆప్రావోపాభ్యధిప్రతిపరివినీత్యుపసర్గాః॥౧.౧౫॥

āprāvopābhyadhipratiparivinītyupasargāḥ

ā, pra, ava, upa, abhi, adhi, prati, pari, vi, ni --- these are prepositions.

వర్ణః కారోత్తరో వర్ణాఖ్యా॥౧.౧౬॥

varṇaḥ kārottaro varṇakhyā

A sound followed by kāra is the name of that sound.

అకారవ్యవేతో వ్యఞ్జనానామ్॥౧.౧౭॥

akāravyaveto vyañjanānām

But with an a interposed, in the case of the consonants.

న విసర్జనీయజిహ్వామూలీయోపధ్యామీనానుస్వారనాసిక్యానామ్॥౧.౧౮॥

na visarjanīyajihvāmūlīyopadhyāmīnānusvāranāsikyānām

Not of visarjanīya, jihvāmūlīya, upadhmānīya, anusvāra, and the nāsikyas.

ఏఫస్తు రస్య॥౧.౧౯॥

ephastu rasya

Of r, however, epha forms the name.

హ్రస్వో వర్ణోత్తిరస్త్రయాణామ్॥౧.౨౦॥

hrasvo varṇottirastrayāṇām

The short vowel, with varṇa after it, is the name of the three vowels.

అకారో వ్యఞ్జనానామ్॥౧.౨౧॥

akāro vyañjanānām

An a forms the names of consonants.

గ్రహణస్య॥౧.౨౨॥

grahaṇasya

As also, of a cited word.

అఃకార ఆగమవికారిలోపినామ్॥౧.౨౩॥

aḥkāra āgamavikārilopinām

aḥ makes the names of an increment, or of an element suffering alteration or elision.

గ్రహణం వా॥౧.౨౪॥

grahaṇaṃ vā

Or the simple citation.

ఆసన్న సందేహే॥౧.౨౫॥

āsannam̐ saṃdehe

In case of doubt, citation is made of the next.

అనేకస్యాపి॥౧.౨౬॥

anekasyāpi

Even of more than one.

ప్రథమో వర్గోత్తరో వర్గాఖ్యా॥౧.౨౭॥

prathamo vargottaro vargākhyā

A first mute, followed by the word "series," is the name of the series.

అం వికారస్య॥౧.౨౮॥

aṃ vikārasya

am makes the name of a product of alteration.

పూర్వ ఇతి పూర్వః॥౧.౨౯॥

pūrva iti pūrvaḥ

By preceding is meant preceding.

పర ఇత్యుత్తరః॥౧.౩౦॥

para ityuttaraḥ

By following is meant succeeding.

ఋకారల్కారౌ హ్రస్వౌ॥౧.౩౧॥

ṛkāralkārau hrasvau

ṛ and ḷ are short.

అకారశ్చ॥౧.౩౨॥

akāraśca

Also a.

తేన చ సమానకాలస్వరః॥౧.౩౩॥

tena ca samānakālasvaraḥ

Also any vowel having the same quantity with the latter.

అనుస్వారశ్చ॥౧.౩౪॥

anusvāraśca

Also anusvāra.

ద్విస్తావాన్దీర్ఘః॥౧.౩౫॥

dvistāvāndīrghaḥ

An element of twice that quantity is long.

త్రిః ప్లుతః॥౧.౩౬॥

triḥ plutaḥ

An element of three times that quantity is protracted.

హ్రస్వార్ధకాలం వ్యఞ్జనమ్॥౧.౩౭॥

hrasvārdhakālaṃ vyañjanam

A consonant has half the quantity of a short vowel.

ఉచ్చైరుదాత్తః॥౧.౩౮॥

uccairudāttaḥ

A syllable uttered in a high tone is acute.

నీచైరనుదాత్తః॥౧.౩౯॥

nīcairanudāttaḥ

In a low tone, grave.

సమాహారః స్వరితః॥౧.౪౦॥

samāhāraḥ svaritaḥ

Their combination is circumflex.

తస్యాదిరుచ్చైస్తరాముదాత్తాదన్తరే యావదర్ధ హ్రస్వస్య॥౧.౪౧॥

tasyādiruccaistarāmudāttādantare yāvadardham̐ hrasvasya

Of this circumflex, in case it imeediately follows an acute, the first part, to the extent of half a short vowel, is uttered in a yet higher tone.

ఉదాత్తసమః శేషః॥౧.౪౨॥

udāttasamaḥ śeṣaḥ

The remainder has the same tone with acute.

సవ్యఞ్జనో ऽపి॥౧.౪౩॥

Savyañjano ’pi

Along with the consonant, too.

అనన్తరో వా నీచైస్తరామ్॥౧.౪౪॥

anantaro vā nīcaistarām

Or the part following is uttered in a lower tone.

అనుదాత్తసమో వా॥౧.౪౫॥

anudāttasamo vā

Or in the same tone with grave.

ఆదిరస్యోదాత్తసమః శేషో ऽనుదాత్తసమ ఇత్యాచార్యాః॥౧.౪౬॥

ādirasyodāttasamaḥ śeṣo ’nudāttasama ityācāryāḥ

Its beginning is the same with acute; its remainder is the same with grave: so say the teachers.

సర్వః ప్రవణ ఇత్యేకే॥౧.౪౭॥

sarvaḥ pravaṇa ityeke

It is all a slide, say some.

నానాపదవదింగ్యమసంఖ్యానే॥౧.౪౮॥

nānāpadavadiṃgyamasaṃkhyāne

A separable word is treated like separete words, except in an enumeration.

తస్య పూర్వపదమవగ్రహః॥౧.౪౯॥

tasya pūrvapadamavagrahaḥ

Of such a word, the former member is called avagraha.

పదగ్రహణేషు పదం గమ్యేత॥౧.౫౦॥

padagrahaṇeṣu padaṃ gamyeta

In citations of a word, that word is to be understood.

అపి వికృతమ్॥౧.౫౧॥

api vikṛtam

But that word, even when phonetically altered.

అప్యకారాది॥౧.౫౨॥

apyakārādi

And even when preceded by a.

అన్కారాది చ॥౧.౫౩॥

ankārādi ca

And when preceded by an.

ఏకవర్ణః పదమపృక్తః॥౧.౫౪॥

ekavarṇaḥ padamapṛktaḥ

A single sound composing a word is called apṛkta.

ఆద్యన్తవచ్చ॥౧.౫౫॥

ādyantavacca

And is treated both as initial and as final.

వర్ణస్య వికారలోపౌ॥౧.౫౬॥

varṇasya vikāralopau

Alteration and omission are of a single sound.

వినాశో లోపః॥౧.౫౭॥

vināśo lopaḥ

Omission is complete loss.

అన్వాదేశో ऽన్త్యస్య॥౧.౫౮॥

Anvādeśo ’ntyasya

Continued implication is of that which was last.

ఉపబన్ధస్తు దేశాయ నిత్యమ్॥౧.౫౯॥

upabandhastu deśaya nityam

An upabandha, however, is for that particular passage, and of constant effect.

నానాపదీయం చ నిమిత్తం ప్రగ్రహస్రాదిషు॥౧.౬౦॥

nānāpadīyaṃ ca nimittaṃ pragrahasrādiṣu

Also a cause belonging to another word, in the case of a pragraha or of a word containing anusvāra.

యథోక్తం పునరుక్తం త్రిపదప్రభృతి త్రిపదప్రభృతి॥౧.౬౧॥

yathoktaṃ punaruktaṃ tripadaprabhṛti tripadaprabhṛti

A repeated passage, of three or more words, is as already established.

॥౨॥

అథ శబ్దోత్పత్తిః॥౨.౧॥

atha śabdotpattiḥ

Now for the origin of sound.

వాయుశరీరసమీరణాత్కణ్ఠోరసోః సంధానే॥౨.౨॥

vāyuśarīrasamīraṇatkaṇṭhorasoḥ saṃdhāne

By the setting in motion of air by the body, at the junction of throat and breast.

తస్య ప్రాతిశ్రుత్కాని భవన్త్యురః కణ్ఠః శిరో ముఖం నాసికే ఇతి॥౨.౩॥

tasya prātiśrutkāni bhavantyuraḥ kaṇṭhaḥ śiro mukhaṃ nāsike iti

The parts which give it audible quality are breast, throat, head, mouth, and nostrils.

సంవృతే కణ్ఠే నాదః క్రియతే॥౨.౪॥

saṃvṛte kaṇṭhe nādaḥ kriyate

When the throat is closed, tone is produced.

వివృతే శ్వాసః॥౨.౫॥

vivṛte śvāsaḥ

When it is opened, breath is produced.

మధ్యే హకారః॥౨.౬॥

madhye hakāraḥ

When in an intermediate condition, the h-sound is produced.

తా వర్ణప్రకృతయః॥౨.౭॥

tā varṇaprakṛtayaḥ

Those are the materials of alphabetic sounds.

నాదో ऽనుప్రదన స్వరఘోషవత్సు॥౨.౮॥

nādo ’nupradanam̐ svaraghoṣavatsu

In vowels and sonant consonants, the emission is sound.

హకారో హచతుర్థేషు॥౨.౯॥

hakāro hacaturtheṣu

In h and in sonant aspirate mutes, it is h-sound.

అఘోషేషు శ్వాసః॥౨.౧౦॥

aghoṣeṣu śvāsaḥ

In surd consonants, it is breath.

భూయాన్ప్రథమేభ్యో ऽన్యేషు॥౨.౧౧॥

bhūyānprathamebhyo ’nyeṣu

And more of it in the other surd letters than in the simple surd mutes.

అవర్ణే నాత్యుపసహృతమోష్ఠహను నాతివ్యస్తమ్॥౨.౧౨॥

avarṇe nātyupasam̐hṛtamoṣṭhahanu nātivyastam

In forming the a-vowels, the lips and jaws must not be too nearly approximated, nor too widely separated.

ఓకారే చ॥౨.౧౩॥

okāre ca

Also in uttering o.

ఓష్ఠౌ తూపసహృతతరౌ॥౨.౧౪॥

oṣṭhau tūpasam̐hṛtatarau

But the lips are more nearly approximated.

ఈషత్ప్రకృష్టావేకారే॥౨.౧౫॥

īṣatprakṛṣṭavekāre

In utterin e, they are slightly protracted.

ఉపసహృతతరే హనూ॥౨.౧౬॥

upasam̐hṛtatare hanū

The jaws more nealy approached.

జిహ్వామధ్యాన్తాభ్యాం చోత్తరాఞ్జమ్భ్యాన్త్స్పర్శయతి॥౨.౧౭॥

jihvāmadhyāntābhyāṃ cottarāñjambhyāntsparśayati

And one touches the borders of the upper back jaws with the edges of the middle of the tongue.

ఉపసహృతతరే చ జిహ్వాగ్రమృకారర్కారల్కారేషు బర్స్వేషూపసహరతి॥౨.౧౮॥

upasam̐hṛtatare ca jihvāgramṛkārarkāralkāreṣu barsveṣupasam̐harati

The jaws, also, are more closely approximated, and the tip of the tongue is brought into close proximity to the upper back gums, in ṛ, ṝ, and ḷ.

ఏకేషామనుస్వారస్వరభక్త్యోశ్చ॥౨.౧౯॥

ekeṣamanusvārasvarabhaktyośca

As also, according to some, in anusvāra and svarabhakti.

అనాదేశే ప్రణ్యస్తా జిహ్వా॥౨.౨౦॥

anādeśe praṇyastā jihvā

In the absence of special direction, the tongue is thrust down forward.

అకారవదోష్ఠౌ॥౨.౨౧॥

akāravadoṣṭhau

The lips are as in the utterance of a.

తాలౌ జిహ్వామధ్యమివర్ణే॥౨.౨౨॥

tālau jihvāmadhyamivarṇe

In the i-vowels, the middle of the tongue is to be approximated to the palate.

ఏకారే చ॥౨.౨౩॥

ekāre ca

Also in e.

ఓష్ఠోపసహార ఉవర్ణే॥౨.౨౪॥

oṣṭhopasam̐hāra uvarṇe

In the u-vowels, there is approximation of the lips.

ఏకాన్తరస్తు సర్వత్ర ప్రకృతాత్॥౨.౨౫॥

ekāntarastu sarvatra prakṛtāt

But, in all cases, with an interval of one from the preceding.

అకారార్ధమైకారౌకారయోరాదిః॥౨.౨౬॥

akārārdhamaikāraukārayorādiḥ

The beginning of ai and au is half an a.

సంవృతకరణతరమేకేషామ్॥౨.౨౭॥

saṃvṛtakaraṇataramekeṣam

Which, in the opinion of some, is uttered with the organs more closed.

ఇకారో ऽధ్యర్ధః పూర్వస్య శేషః॥౨.౨౮॥

ikāro ’dhyardhaḥ pūrvasya śeṣaḥ

Of the former, the rest is one and a half times i.

ఉకారస్తూత్తరస్య॥౨.౨౯॥

ukārastūttarasya

But, of the latter, u.

అనుస్వారోత్తమా అనునాసికాః॥౨.౩౦॥

anusvārottamā anunāsikāḥ

anusvāra and the last mutes are nasal.

స్వరాణా యత్రోపసహారస్తత్స్థానమ్॥౨.౩౧॥

svarāṇā yatropasam̐hārastatsthānam

In the case of the vowels, that is their place of production, to which approximation is made.

యదుపసహరతి తత్కరణమ్॥౨.౩౨॥

yadupasam̐harati tatkaraṇam

That is producing organ, which makes the approximation.

అన్యేషాం తు యత్ర స్పర్శనం తత్స్థానమ్॥౨.౩౩॥

anyeṣaṃ tu yatra sparśanaṃ tatsthānam

But in the case of the other letters, that is place of production, where contact is made.

యేన స్పర్శయతి తత్కరణమ్॥౨.౩౪॥

yena sparśayati tatkaraṇam

That is producing organ, whereby one makes the contact.

హనూమూలే జిహ్వామూలేన కవర్గే స్పర్శయతి॥౨.౩౫॥

hanūmūle jihvāmūlena kavarge sparśayati

In the k-series, one makes contact with the root of the tongue at the root of the jaws.

తాలౌ జిహ్వామధ్యేన చవర్గే॥౨.౩౬॥

tālau jihvāmadhyena cavarge

In the c-series, with the middle of the tongue, upon the palate.

జిహ్వాగ్రేణ ప్రతివేష్ట్య మూర్ధని టవర్గే॥౨.౩౭॥

jihvāgreṇa prativeṣṭya mūrdhani ṭavarge

In the ṭ-series, with the tip to the tongue, rolled back, in the head.

జిహ్వాగ్రేణ తవర్గే దన్తమూలేషు॥౨.౩౮॥

jihvāgreṇa tavarge dantamūleṣu

In the t-series, with te tip of the tongue, at the roots of the teeth.

ఓష్ఠాభ్యాం పవర్గే॥౨.౩౯॥

oṣṭhābhyāṃ pavarge

In the p-series, with the two lips.

తాలౌ జిహ్వామధ్యాన్తాభ్యాం యకారే॥౨.౪౦॥

tālau jihvāmadhyāntābhyāṃ yakāre

In y, with the two edges of the middle of the tongue, upon the palate.

రేఫే జిహ్వాగ్రమధ్యేన ప్రత్యగ్దన్తమూలేభ్యః॥౨.౪౧॥

rephe jihvāgramadhyena pratyagdantamūlebhyaḥ

In r, with the middle of the tip of the tongue, back of the roots of the teeth.

దన్తమూలేషు చ లకారే॥౨.౪౨॥

dantamūleṣu ca lakāre

Also in l, at the roots of the teeth.

ఓష్ఠాన్తాభ్యాం దన్తైర్వకారే॥౨.౪౩॥

oṣṭhāntābhyāṃ dantairvakāre

In v, with the edges of the lips, along with the teeth.

స్పర్శస్థానేషూష్మాణ ఆనుపూర్వ్యేణ॥౨.౪౪॥

sparśasthāneṣuṣmāṇa ānupūrvyeṇa

The spirants, in their order, are produced in the places of the mutes.

కరణమధ్యం తు వివృతమ్॥౨.౪౫॥

karaṇamadhyaṃ tu vivṛtam

But the middle of the producing organ is unclosed.

కణ్ఠస్థానౌ హకారవిసర్జనీయౌ॥౨.౪౬॥

kaṇṭhasthānau hakāravisarjanīyau

The throat is place of production of h and visarjanīya.

ఉదయస్వరాదిసస్థానో హకారం ఏకేషామ్॥౨.౪౭॥

udayasvarādisasthāno hakāraṃ ekeṣam

In the opinion of some authorities, h has the same position as the begiining of the following vowel.

పూర్వాన్తసస్థానో విసర్జనీయః॥౨.౪౮॥

pūrvāntasasthāno visarjanīyaḥ

visarjanīya has the same position as the end of the preceding vowel.

నాసిక్యా నాసికాస్థానాః॥౨.౪౯॥

nāsikyā nāsikāsthānāḥ

The nose-sounds have the nose as their place of production.

ముఖనాసిక్యా వా॥౨.౫౦॥

mukhanāsikyā vā

Or they are produced by the mouth and nose.

వర్గవచ్చైషు॥౨.౫౧॥

vargavaccaiṣu

And, in them, the organ of production is as in the series of mutes.

నాసికావివరణాదానునాసిక్యంనాసికావివరణాదానునాసిక్యమ్॥౨.౫౨॥

nāsikāvivaraṇadānunāsikyaṃnāsikāvivaraṇadānunāsikyam

Nasal quality is given by the unclosing of the nose.

॥౩॥

అథాదావుత్తరే విభాగే హ్రస్వం వ్యఞ్జనపరః॥౩.౧॥

athādāvuttare vibhāge hrasvaṃ vyañjanaparaḥ

Now then --- at the beginning or end of a word, a vowel, in case of separation, if followed by a consonant, becomes short as hereinafter set forth.

దేవాశీకాసుమ్నాశ్వర్తావయునాహృదయాఘోక్థాశుద్ధా॥౩.౨॥

devāśīkāsumnāśvartāvayunāhṛdayāghokthāśuddhā

devā, śikā, sumnā, śvā, ṛtā, vayunā, hṛdayā, aghā, ukthā, and śudhā, as first members of a compound, shorten their final when separated.

ఇన్ద్రా వద్వన్వాన్పరః॥౩.౩॥

indrā vadvanvānparaḥ

Also indrā, when followed by vat, van, and vān.

చిత్రా వపరః॥౩.౪॥

citrā vaparaḥ

Also citrā, when followed by v.

ప్రస్థేన్ద్రియాద్రవిణావిశ్వదేవ్యాదీర్ఘావీర్యావిశ్వావాతాత్వాభఙ్గురాకర్ణకావృష్ణియాసుగోపర్కసామాఘాసత్రావర్షాపుష్పామేఘాప్రాస్వా॥౩.౫॥

prasthendriyādraviṇaviśvadevyādīrghāvīryāviśvāvātātvābhaṅgurākarṇakāvṛṣṇiyāsugoparkasāmāghāsatrāvarṣapuṣpāmeghāprāsvā

Also prasthā, indriyā, draviṇa, viśvadevyā, dīrghā, vīryā, viśvā, vātā, tvā, bhaṅgurā, karṇakā, vṛṣṇiyā, sugopā, ṛksāmā, aghā, satrā, varṣa, puṣpā, meghā, prā, svā.

లోకఏవేష్టా॥౩.౬॥

lokaeveṣṭa

Also iṣṭa, after loke and eva.

శక్తీరథీత్విషీవాశీరాత్ర్యోషధ్యాహుతీవ్యాహృతీస్వాహాకృతీహ్రాదునీశచీచితీశ్రోణీపృష్టీపూత్యభీచర్షణీపర్యధీపారీశత్రూవిషూవసూఅనూహనూసూవిభూ ఇత్యవగ్రహః॥౩.౭॥

śaktīrathītviṣivāśīrātroṣadhyāhutīvyāhṛtīsvāhākṛtīhrādunīśacīcitīśroṇipṛṣṭipūtyabhīcarṣaṇiparyadhīpārīśatrūviṣuvasūanūhanūsūvibhū ityavagrahaḥ

Also śaktī, rathī, tviṣi, vāśī, rātrī, oṣadhī, āhutī, vyāhṛtī, svāhākṛtī, hrādunī, śacī, citī, śroṇi, pṛṣṭi, pūtī, abhī, carṣaṇi, parī, adhī, pārī, śatrū, viṣu, vasū, anū, hanū, sū, vibhū --- all these, as first members of a compound.

అవాసచస్వానుదామృడావర్ధాశిక్షారక్షాద్యాభవాభజాయత్రాచరాపిబానాధామాధారయాధర్షాఘావర్ధయాబోధాత్రాతత్రాముఞ్చాశ్వస్యాపృణస్వాహిష్ఠాత్వంతరాజనిష్వాయుక్ష్వాఛా॥౩.౮॥

avāsacasvānudāmṛḍavardhāśikṣarakṣadyābhavābhajāyatrācarāpibānādhāmādhārayādharṣaghāvardhayābodhātrātatrāmuñcāśvasyāpṛṇasvāhiṣṭhātvaṃtarājaniṣvāyukṣvāchā

Also ava, sacasvā, nudā, mṛḍa, vardhā, śikṣa, rakṣa, adyā, bhavā, bhajā, yatrā, carā, pibā, nā, dhāmā, dhārayā, dharṣa, ghā, vardhayā, bodhā, atrā, tatrā, muñcā, aśvasyā, pṛṇasvā, hi ṣṭhā, tvaṃ tarā, janiṣvā, yukṣvā, achā.

అధాగ్నియాజ్యే॥౩.౯॥

adhāgniyājye

Also adhā, in agni and yājyā passages.

కుత్రాదక్షిణేనాస్వేనాహన్తనాజగామారుహేమావిద్మర్ధ్యామాచకృమాక్షామాస్తరీమాభరేమావర్షయథేరయథారిథాపాథాథాసిఞ్చథాజనయథాజయతోక్షతావతాయాతాశృణుతాకృణుతాబిభృతా॥౩.౧౦॥

kutrādakṣiṇenāsvenāhantanājagāmāruhemāvidmardhyāmācakṛmākṣamāstarīmābharemāvarṣayatherayathārithāpāthāthāsiñcathājanayathājayatokṣatāvatāyātāśṛṇutākṛṇutābibhṛtā

Also kutrā, dakṣiṇenā, svenā, hantanā, jagāmā, ruhemā, vidmā, ṛdhyāmā, cakṛmā, kṣamā, starīmā, bharemā, varṣayathā, īrayathā, ārithā, pāthā, athā, siñcathā, janayathā, jayatā, ukṣatā, avatā, yātā, śṛṇutā, kṛṇutā, bibhṛtā.

భరతా యాజ్యాసు॥౩.౧౧॥

bharatā yājyāsu

Also bhartarā, in yājyā passages.

అత్తాభవతానదతాతరతాతపతాజుహుతావోచతాముఞ్చతాచృతాఘుష్యాజనయావర్తయాసాదయాపారయాదీయాహరాభరాపాససాదాసృజాతిష్ఠాయేనా॥౩.౧౨॥

attābhavatānadatātaratātapatājuhutāvocatāmuñcatācṛtāghuṣyājanayāvartayāsādayāpārayādīyāharābharāpāsasādāsṛjātiṣṭhāyenā

Also attā, bhavatā, anadatā, taratā, tapatā, juhutā, vocatā, amuñcatā, cṛtā, ghuṣyā, janayā, vartayā, sādayā, pārayā, dīyā, harā, bharā, apā, sasādā, sṛjā, tiṣṭhā, and yenā.

ఉశ్మసీక్రయీకృధీశ్రుధీయదీ॥౩.౧౩॥

uśmasīkrayīkṛdhīśrudhīyadī

Also uśmasī, krayī, kṛdhī, śrudhī, and yadī.

సూతూనూమిథూమక్షూఊ॥౩.౧౪॥

sūtūnūmithūmakṣuu

Also sū, tū, nū, mithū, makṣu, and ū.

వ్యుత్పూర్వ ఆననుదాత్తో ऽనూష్మవత్యనూష్మవతి॥౩.౧౫॥

vyutpūrva ānanudātto ’nūṣmavatyanūṣmavati

Also ān, when unaccented, and preceded by vi or ut, in a word containing no spirant.

॥౪॥

అథ ప్రగ్రహాః॥౪.౧॥

atha pragrahāḥ

Now the pragrahas.

నావగ్రహః॥౪.౨॥

nāvagrahaḥ

No former member of a compound is pragraha.

అన్తాః॥౪.౩॥

antāḥ

Only a final is pragraha.

ఇతిపరో ऽపి॥౪.౪॥

itiparo ’pi

It is followed by iti.

ఊకారః॥౪.౫॥

ūkāraḥ

A long ū is pragraha.

ఓకారో ऽసాహితో ऽకారవ్యఞ్జనపరః॥౪.౬॥

okāro ’sām̐hito ’kāravyañjanaparaḥ

Also an which is not the product of euphonic combination, if followed by a or a consonant.

సమహదథపిత్పూర్వశ్చ॥౪.౭॥

samahadathapitpūrvaśca

As also, when preceded by s, m, h, d, th, and pit.

అథైకారేకారౌ॥౪.౮॥

athaikārekārau

Now follow cases of e and ī.

అస్మే॥౪.౯॥

asme

asme is pragraha.

త్వే ఇత్యనింగ్యాన్తః॥౪.౧౦॥

tve ityaniṃgyāntaḥ

Also tve, when not the final member of a separable compound.

దేవతే- ఉభే- భాగధే- ఊర్ధ్వే- విశాఖే- శృఙ్గే- ఏనే- మేధ్యే- తృణ్ణే- తృద్యే- కనీనికే- పార్శ్వే- శివే- చోత్తమే- ఏవోత్తరే- శిప్రే- రథంతరే- వత్సరస్యర్ఊపే- విర్ఊపే- విషుర్ఊపే- సదోహవిర్ధానే- అధిషవణే- అహోరాత్రే- ధృతవ్రతే- స్తుతశస్త్రే- ఋక్సామే- అక్తేఅర్పితే- రైవతే- పూర్తే- ప్రత్తే- విధృతే- అనృతే- అఛిద్రే- బహులే- పూర్వజే- కృణుధ్వఁసదనే॥౪.౧౧॥

devate- ubhe- bhāgadhe- ūrdhve- viśakhe- śṛṅge- ene- medhye- tṛṇṇe- tṛdye- kanīnike- pārśve- śive- cottame- evottare- śipre- rathaṃtare- vatsarasyarūpe- virūpe- viṣurūpe- sadohavirdhāne- adhiṣavaṇe- ahorātre- dhṛtavrate- stutaśastre- ṛksāme- aktearpite- raivate- pūrte- pratte- vidhṛte- anṛte- achidre- bahule- pūrvaje- kṛṇudhvam̐sadane

Also devate, ubhe, bhāgadhe, ūrdhve, viśakhe, śṛṅge, ene, medhye, tṛṇṇe, tṛdye, kanīnike, pārśve, śive, cottame, evottare, śipre, rathaṃtare, vatsarasya rūpe, virūpe, viṣurūpe, sadohavirdhāne, adhiṣavaṇe, ahorātre, dhṛtavrate, stutaśastre, ṛksāme, akte arpite, raivate, pūrte, pratte, vidhṛte, anṛte, achidre, bahule, pūrvaje, kṛṇudhvam̐ sadane.

అమీ- చక్షుషీ- కార్ష్ణీ- దేవతాఫల్గునీ- ముష్టీ- ధీ- నాభీ- వపాశ్రపణీ- అహనీ- జన్మనీ- సుమ్నినీ- సామనీ- వైష్ణవీ- ఐక్షవీ- దర్వీ- ద్యావాపృథివీ॥౪.౧౨॥

amī- cakṣuṣi- kārṣṇi- devatāphalgunī- muṣṭi- dhī- nābhī- vapāśrapaṇi- ahanī- janmanī- sumninī- sāmanī- vaiṣṇavī- aikṣavī- darvī- dyāvāpṛthivī

Also amī, cakṣuṣi, kārṣṇi, devatā phalgunī, muṣṭi, dhī, nābhī, vapaāśrapaṇi, ahanī, janmanī, sumninī, sāmanī, vaiṣṇavī, aikṣavī, darvī, dyāvāpṛthivī.

పూర్వశ్చ॥౪.౧౩॥

pūrvaśca

As also, the preceding word.

న రున్ధే నిత్యమ్॥౪.౧౪॥

na rundhe nityam

But not rundhe, in any case.

హరీసహురీసహూతీకల్పయన్తీఆపృషతీఆహుతీ॥౪.౧౫॥

harīsahurīsahūtīkalpayantīāpṛṣatīāhutī

Also harī, sahurī, sahūtī, kalpayantī, ā pṛṣatī, and āhutī are pragraha.

పూర్వశ్చ॥౪.౧౬॥

pūrvaśca

As also, the preceding word.

వాససీతపసీరోదసీ॥౪.౧౭॥

vāsasītapasīrodasī

Also vāsasī, tapasī, and rodasī.

పరశ్చ॥౪.౧౮॥

paraśca

As also, the following word.

వ్యచస్వతీభిరిష్యన్తీనఃపృథివీ॥౪.౧౯॥

vyacasvatībhiriṣyantīnaḥpṛthivī

Also vyacasvatī, bhariṣyantī, and naḥ pṛthivī.

యేఅప్రథేతాముర్వీతేఅస్యయంక్రన్దసీఛన్దస్వతీతేఆచరన్తీఅన్తరైతాసు॥౪.౨౦॥

yeaprathetāmurvīteasyayaṃkrandasīchandasvatīteācarantīantaraitāsu

Also in the verses beginning ye aprathetām, urvī, te asya, yaṃ krandasī, chandasvatī, te ācarantī, and antarā.

నోపస్థే॥౪.౨౧॥

nopasthe

But not upasthe.

ఇరావతీప్రభృత్యా దాధార॥౪.౨౨॥

irāvatīprabhṛtyā dādhāra

Also in the passage beginning with irāvatī, and ending with dādhāra.

పూర్వజేప్రభృత్యాయమ్॥౪.౨౩॥

pūrvajeprabhṛtyāyam

And in the passage beginning with pūrvaje and ending with ayam.

ఇమే గర్భముపైవరసేనపరః॥౪.౨౪॥

ime garbhamupaivarasenaparaḥ

Also ime, when followed by garbham, upa, and eva rasena.

క్ర్ఊరమాపఃసజూర్బ్రహ్మజైతేషు చ॥౪.౨౫॥

krūramāpaḥsajūrbrahmajaiteṣu ca

As also, in the sections beginning with krūram, āpaḥ, sajūḥ, and brahmaja.

పూర్ణే॥౪.౨౬॥

pūrṇe

As also pūrṇe.

దృఢే॥౪.౨౭॥

dṛḍhe

Also dṛdhe is pragraha.

ఘ్నీచక్రే పపరే॥౪.౨౮॥

ghnīcakre papare

Also ghnī and cakre, when followed by p.

న్వతీ॥౪.౨౯॥

nvatī

Also nvatī.

పపరో న॥౪.౩౦॥

paparo na

But not when followed by p.

సమీచీ॥౪.౩౧॥

samīcī

samīcī is pragraha.

నపరో న॥౪.౩౨॥

naparo na

But not when followed by n.

చీ యత్ప్రపరః॥౪.౩౩॥

cī yatpraparaḥ

cī is pragraha, when followed by yat or pra.

ఆన్మహీ॥౪.౩౪॥

ānmahī

Also ān mahī.

పతీ శ్రుతిః॥౪.౩౫॥

patī śrutiḥ

Also the combination of sounds patī.

గ్నీ॥౪.౩౬॥

gnī

Also gnī.

న హిపరః॥౪.౩౭॥

na hiparaḥ

But not when followed by hi.

వీడ్ద్వారౌకృష్ణశ్చరావోయదాపరః॥౪.౩౮॥

vīḍdvāraukṛṣṇaścarāvoyadāparaḥ

Also an ī or e followed by vīḍ, dvārau, kṛṣṇaḥ, carāvaḥ, and yadā.

న జ్ఞే ऽహ్నే నిత్యమ్॥౪.౩౯॥

na jñe ’hne nityam

But not jñe and ahne, under any circumstances.

ఆకారైకారపూర్వస్తు బహుస్వరస్య తే థే॥౪.౪౦॥

ākāraikārapūrvastu bahusvarasya te the

te and the, however, are pragraha in a word of more than two syllables, if preceded by ā or e.

న శార్యాతే॥౪.౪౧॥

na śaryāte

But not śaryāte.

తే మాపాతంనమఏనమభివాయుర్గర్భముపాహస్తుపరః॥౪.౪౨॥

te māpātaṃnamaenamabhivāyurgarbhamupāhastuparaḥ

te is pragraha when followed by mā pātam, namaḥ, enam abhi, vāyuḥ, garbham, upa, ahas, and tu.

అనుదాత్తో న నిత్యమ్॥౪.౪౩॥

anudātto na nityam

But not when unaccented, under any circumstances.

ఏతే తనువౌవైసమేవహియజ్ఞపదిష్టక్పరః॥౪.౪౪॥

ete tanuvauvaisamevahiyajñapadiṣṭakparaḥ

ete is pragraha when followed by tanuvau, vai sam, eva, hi, yajña, pad, and iṣṭak.

పరశ్చ ద్వయోః॥౪.౪౫॥

paraśca dvayoḥ

As also, the letter following the two last mentioned.

స్థఃపరః॥౪.౪౬॥

sthaḥparaḥ

Also one followed by sthaḥ.

పరశ్చోభయోః॥౪.౪౭॥

paraścobhayoḥ

As also, one following them both.

సోమాయస్వైతస్మిన్॥౪.౪౮॥

somāyasvaitasmin

Also in the section beginning somāya sva.

ద్వే॥౪.౪౯॥

dve

Also dve.

పరశ్చ॥౪.౫౦॥

paraśca

As also, the following word.

ఏకవ్యవేతో ऽపి॥౪.౫౧॥

ekavyaveto ’pi

Likewise the next but one.

గమయతోభవతోऽనూకారాత్పరంతనూయదకరోత్కుర్యాదిష్టిష్వబ్ర్ఊతాంప్రవర్తాస్తాస్తభ్నీతాంవాచయతిబిభృతస్తాగ్నింగాయత్రంతాభ్యామేవోభాభ్యామవాన్తరంపర ఆ షష్ఠాత్॥౪.౫౨॥

gamayatobhavato’nūkārātparaṃtanūyadakarotkuryādiṣṭiṣvabrūtāṃpravartāstām̐stabhnītāṃvācayatibibhṛtastāgniṃgāyatraṃtābhyāmevobhābhyāmavāntaraṃpara ā ṣaṣṭhāt

Before, and within six words of, gamayataḥ, bhavataḥ (except when it follows ū), tanū yāt, akarot, kuryāt (in iṣṭi passages), abrūtām, pra varta, āstām, stabhnītām, vācayati, bibhṛtas ta, agniṃ gāyatram, tābhyām eva, ubhābhyām, and avāntaram.

న గ్రామీవర్చసీమిథునీమాసేలోకేధత్తే॥౪.౫౩॥

na grāmīvarcasīmithunīmāselokedhatte

But not grāmī, varcasī, mithunī, māse, loke, dhatte.

అతే సమానపదే నిత్యమవే చావే చ॥౪.౫౪॥

ate samānapade nityamave cāve ca

Nor ate, in a single word, nor ave, under any circumstances.

॥౫॥

అథ సహితాయామేకప్రాణభావే॥౫.౧॥

atha sam̐hitāyāmekaprāṇabhāve

The following rules apply in combined text (saṃhitā), within the compass of a single breath.

యథాయుక్తాద్విధిః సా ప్రకృతిః॥౫.౨॥

yathāyuktādvidhiḥ sā prakṛtiḥ

Separation from the text as combined --- that is the fundamental text.

తత్ర పూర్వంపూర్వం ప్రథమమ్॥౫.౩॥

tatra pūrvaṃpūrvaṃ prathamam

And here, that which comes first is first taken.

త్రపుమిథుపూర్వః శకరశ్చపరః॥౫.౪॥

trapumithupūrvaḥ śakaraścaparaḥ

After trapu and mithu is inserted a ś before c.

సుపూర్వశ్చ చన్ద్రపరః॥౫.౫॥

supūrvaśca candraparaḥ

As also after su, before candra.

సంపూర్వః సకారః కురుపరః॥౫.౬॥

saṃpūrvaḥ sakāraḥ kuruparaḥ

After sam is inserted s before kuru.

అకుర్వ చ ప్రత్యయాత్పరః॥౫.౭॥

akurva ca pratyayātparaḥ

And before akurva, after the augment.

నీచాపూర్వో దకార ఉచ్చాపరః॥౫.౮॥

nīcāpūrvo dakāra uccāparaḥ

After nīcā is inserted d before uccā.

అసంపూర్వో ऽరమృకారః॥౫.౯॥

asaṃpūrvo ’ramṛkāraḥ

After asam, ṛ becomes ar.

అవగ్రహ ఆశీర్ధూఃసువరితి రేఫం పరః సకారః షకారమ్॥౫.౧౦॥

avagraha āśīrdhūḥsuvariti rephaṃ paraḥ sakāraḥ ṣakāram

Of āśīḥ, dhūḥ, and suvaḥ, when first members of a compound, the visarjanīya becomes r, and a follwing s becomes ṣ.

అథ లోపః॥౫.౧౧॥

atha lopaḥ

Now for cases of omission.

ఈంపూర్వో మకారః॥౫.౧౨॥

īṃpūrvo makāraḥ

A m is dropped, when preceded by īm.

తునుపూర్వ ఉదాత్తయోర్వకారః॥౫.౧౩॥

tunupūrva udāttayorvakāraḥ

A v is dropped when preceded by tu or nu, in case these are accented.

ఉత్పూర్వః సకారో వ్యఞ్జనపరః॥౫.౧౪॥

utpūrvaḥ sakāro vyañjanaparaḥ

A s is dropped after ut, when a consonant follows.

ఏషసస్య ఇతి చ॥౫.౧౫॥

eṣasasya iti ca

Also eṣaḥ, saḥ, and syaḥ.

నాసః॥౫.౧౬॥

nāsaḥ

But not asaḥ.

ఇద్విదగ్నైమాంనఏనౌషధీఃపరః సః॥౫.౧౭॥

idvidagnaimāṃnaenauṣadhīḥparaḥ saḥ

And saḥ, when followed by id u, id agne, imāṃ naḥ, enā, oṣadhīḥ.

అవగ్రహ ఇత్యేకమ్॥౫.౧౮॥

avagraha ityekam

Also ity ekam, when ekam is the former member of a compound.

తిష్ఠన్త్యేకయా సపూర్వః॥౫.౧౯॥

tiṣṭhantyekayā sapūrvaḥ

Also tiṣṭhanty ekayā, along with the preceding letter.

న కారః శకారం చపరః॥౫.౨౦॥

na kāraḥ śakāraṃ caparaḥ

A n, when followed by c, becomes ś.

నాయన్నైరయన్నార్ధ్నువన్ననడ్వాన్ఘృణీవాన్వారుణానేవాస్మిన్॥౫.౨౧॥

nāyannairayannārdhnuvannanaḍvānghṛṇivānvāruṇanevāsmin

But not the n of āyan, airayan, ārdhnuvan, anaḍvān, ghṛṇivān, vāruṇan, and evāsmin.

తకారశ్చకార శచఛపరః॥౫.౨౨॥

takāraścakāram̐ śacachaparaḥ

A t, when followed by ś, c, or ch, becmes c.

జపరో జకారమ్॥౫.౨౩॥

japaro jakāram

When followed by j, it becomes j.

నకార ఏతేషు ఞకారమ్॥౫.౨౪॥

nakāra eteṣu ñakāram

A n, before the same letters, becomes ñ

లపరౌ లకారమ్॥౫.౨౫॥

laparau lakāram

Both t and n, when followed by l, become l.

నకారో ऽనునాసికమ్॥౫.౨౬॥

nakāro ’nunāsikam

The n becomes nasalized l.

మకార స్పర్శపరస్తస్య సస్థానమనునాసికమ్॥౫.౨౭॥

makāra sparśaparastasya sasthānamanunāsikam

A m, when followed by a mute, becomes the nasal of like position with it.

అన్తస్థాపరశ్చ సవర్ణమనునాసికమ్॥౫.౨౮॥

antasthāparaśca savarṇamanunāsikam

Followed by a semivowel, it becomes a nasal of like quality with it.

న రేఫపరః॥౫.౨౯॥

na rephaparaḥ

But not when followed by r.

యవకారపరశ్చైకేషామాచార్యాణామ్॥౫.౩౦॥

yavakāraparaścaikeṣamācāryāṇām

Nor, according to some teachers, when followed by y or v.

ఉత్తమలభావాత్పూర్వో ऽనునాసిక ఇత్యాత్రేయః॥౫.౩౧॥

uttamalabhāvātpūrvo ’nunāsika ityātreyaḥ

ātreya holds that, when a nasal mute becomes l, the previous vowel is nasalized.

ఙపూర్వః కకారః సషకారపరః॥౫.౩౨॥

ṅapūrvaḥ kakāraḥ saṣakāraparaḥ

After ṅ is inserted a k before s and ṣ.

టనకారపూర్వశ్చ తకారః॥౫.౩౩॥

ṭanakārapūrvaśca takāraḥ

After ṭ or n is inserted a t.

స్పర్శపూర్వః శకారశ్ఛకారమ్॥౫.౩౪॥

sparśapūrvaḥ śakāraśchakāram

A ś preceded by a mute becomes ch.

న మకారపూర్వః॥౫.౩౫॥

na makārapūrvaḥ

But not when preceded by m.

పకారపూర్వశ్చ వాల్మీకేః॥౫.౩౬॥

pakārapūrvaśca vālmīkeḥ

Nor, according to vālmīki, when preceded by p.

వ్యఞ్జనపరః పౌష్కరసాదేర్న పూర్వశ్చ ఞకారమ్॥౫.౩౭॥

vyañjanaparaḥ pauṣkarasāderna pūrvaśca ñakāram

Nor, according to pauṣkarasādi, when followed by a consonant; and a preceding n, in that case, does not become ñ.

ప్రథమపూర్వో హకారశ్చతుర్థం తస్య సస్థానం ప్లాక్షికౌణ్డిన్యగౌతమపౌష్కరసాదీనామ్॥౫.౩౮॥

prathamapūrvo hakāraścaturthaṃ tasya sasthānaṃ plākṣikauṇḍinyagautamapauṣkarasādīnām

According to plākṣi, kauṇḍinya, gautama, and pauṣkarasādi, a h preceded by a first mute becomes a fourth mute corresponding with the latter.

అవికృత ఏకేషామ్॥౫.౩౯॥

avikṛta ekeṣam

According to some authorities, it remains unchanged.

చతుర్థో ऽన్తరే శైత్యాయనాదీనామ్॥౫.౪౦॥

caturtho ’ntare śaityāyanādīnām

According to śaityāyana and others, a fourth mute is interposed.

మీమాసకానాం చ మీమాసకానాం చ॥౫.౪౧॥

mīmām̐sakānāṃ ca mīmām̐sakānāṃ ca

As also, according to the mīmām̐sakas.

॥౬॥

అథ షకార సకారవిసర్జనీయౌ॥౬.౧॥

atha ṣakāram̐ sakāravisarjanīyau

Now for conversions of s and visarjanīya into ṣ.

స్వానాసోదివ్యాపోహ్యయముకమూమోప్రోత్రీమహిద్యవిపద్యవయహపూర్వః॥౬.౨॥

svānāsodivyāpohyayamukamūmoprotrīmahidyavipadyavayahapūrvaḥ

A s is converted into ṣ when preceded by svānāso divi, āpo hi, ayam u, kam u, ū, mo, pro, trī, mahi, dyavi, padi, or a former member of a compound.

అసదామాసిఞ్చశ్చ॥౬.౩॥

asadāmāsiñcam̐śca

Also asadāma and asiñcan.

ఉపసర్గనిష్పూర్వో ऽనుదాత్తే పదే॥౬.౪॥

upasarganiṣpūrvo ’nudātte pade

Also in an unaccecnted pada, when a preposition or nis precedes.

రాసఃసప్తేऽగ్నిర్నిర్విదుర్మీఢుఃపాయుభిర్వేఃసుమతిర్మాకిరీయురాయురాభిఃసధిర్నకిస్తకారపరో నిత్యమ్॥౬.౫॥

rāsaḥsapte’gnirnirvidurmīḍhuḥpāyubhirveḥsumatirmākirīyurāyurābhiḥsadhirnakistakāraparo nityam

Also the visarjanīya, when followed by t, of agniḥ preceded by rāsaḥ or sapte, and of niḥ, viduḥ, mīḍhuḥ, pāyubhiḥ, veḥ, sumatiḥ, mākiḥ, īyuḥ, āyuḥ, ābhiḥ, sadhiḥ, and nakiḥ, under all circumstances.

అథ న॥౬.౬॥

atha na

Now for exceptions.

అవర్ణవ్యఞ్జనశకునిపత్న్యృతుమృత్యుమలిమ్లుబృహస్పతిపూర్వః॥౬.౭॥

avarṇavyañjanaśakunipatnyṛtumṛtyumalimlubṛhaspatipūrvaḥ

Excepted is a s preceded by an a-vowel, a consonant, caknu, patnī, ṛtu, mṛtyu, malimlu, or bṛhaspati.

ఋకారరేఫవతి॥౬.౮॥

ṛkārarephavati

Also in a word containing ṛ or r.

అవగ్రహః॥౬.౯॥

avagrahaḥ

Also in the former member of a compound.

సవస్థానమ్॥౬.౧౦॥

savasthānam

Also in sava and sthānam.

న ధిపూర్వే॥౬.౧౧॥

na dhipūrve

But not when dhi precedes.

సంతానేభ్యఃసప్తాభిఃసంమితాస్తనాసీతస్పశఃసక్సనిసనిఃసనీఃసభేయఃసత్త్వాసస్యాయై॥౬.౧౨॥

saṃtānebhyaḥsaptābhiḥsaṃmitām̐stanām̐sītam̐spaśaḥsaksanisaniḥsanīḥsabheyaḥsattvāsasyāyai

Also in saṃtānebhyaḥ, saptābhiḥ, saṃmitām, stanām, sītam, spaśaḥ, sak, sani, saniḥ, sanīḥ, sabheyaḥ, sattvā, and sasyāyai.

న స్వరస్పర్ధాస్తరీమసాహస్రసారథిస్ఫురన్తీస్తుబ్జ్యోతిరాయుశ్చతుఃపూర్వస్తో॥౬.౧౩॥

na svaraspardhāstarīmasāhasrasārathisphurantīstubjyotirāyuścatuḥpūrvasto

But not in svara, spardhāḥ, starīma, sāhasra, sārathiḥ, sphurantī, stubh, and in sto when preceded by jyotiḥ, āyuḥ, or catuḥ.

తర్హాస్తస్మింలోకాన్విద్వాస్తాస్త్రీన్యుష్మానూర్ధ్వానమ్బకానృతూనశ్మన్కృణ్వన్పితృ̄ననాన్కపాలాస్తిష్ఠన్నాద్యుదాత్తేనేమిర్దేవాన్త్సవనేపశూస్తకారపరః సకారం ప్రాకృతో నిత్యే ప్రాకృతో నిత్యే॥౬.౧౪॥

tarhām̐stasmiṃlokānvidvām̐stām̐strīnyuṣmānūrdhvānambakānṛtūnaśmankṛṇvanpitr̥̄nanānkapālām̐stiṣṭhannādyudāttenemirdevāntsavanepaśum̐stakāraparaḥ sakāraṃ prākṛto nitye prākṛto nitye

In tarhān, tasmin, lokān, vidvān, tān, trīn, yuṣmān, ūrdhvān, ambakān, ṛtūn, aśman, kṛṇvan, pitr̥̄n, anān, kapālān, tiṣṭhan when accented on the first syllable, nemir devān, and savane paśun, an original n, followed by a t, becomes s, when the t is a constant one.

॥౭॥

అథ నకారో ణకారమ్॥౭.౧॥

atha nakāro ṇakāram

Now for conversion of n into ṇ.

షుషూకృధిసువఃసమిన్ద్రాస్థూర్యురువాఃషట్త్రిగ్రామనిషుపూర్వః॥౭.౨॥

ṣuṣukṛdhisuvaḥsamindrāsthūryuruvāḥṣaṭtrigrāmaniṣupūrvaḥ

n becomes ṇ when preceded by ṣu, ṣu, kṛdhi suvaḥ, sam indra, asthūri, uru, vāḥ, ṣaṭ, tri, grāma, or niḥ.

హన్యాదుప్యమానం చ॥౭.౩॥

hanyādupyamānaṃ ca

Also in hanyāt and upyamānam.

పరీపరిపరీప్రపూర్వః॥౭.౪॥

parīpariparīprapūrvaḥ

Also after pārī, pari, parī, and pra.

అవర్ణవ్యవేతో ऽపి॥౭.౫॥

avarṇavyaveto ’pi

And that, even when an a-vowel intervenes.

వాహనౌహ్యమానోయానమయన్యవేనవఞ్చ॥౭.౬॥

vāhanauhyamānoyānamayanyavenavañca

Also in vāhanaḥ, uhyamānaḥ, yānam, ayan, yavena, and van.

ప్రాపూర్వశ్చ॥౭.౭॥

prāpūrvaśca

As also, when preceded by prā.

ఇన్ద్రోऽయజుఃపూర్వ ఏనంకేన॥౭.౮॥

indro’yajuḥpūrva enaṃkena

Also enam and kena, when preceded respectively by indraḥ and ayajuḥ.

నృశ్రీపూర్వో మనాః॥౭.౯॥

nṛsrīpūrvo manāḥ

also manāḥ, when preceded by nṛ or śrī.

అఙ్గానామోనేగానిగానాంగ్యానియామేన॥౭.౧౦॥

aṅgānāmonegānigānāṃgyāniyāmena

Also aṅgānām, one, gāni, gānām, gyāni, and yāmena.

రషఃపూర్వో హవన్యహ్నేహన్॥౭.౧౧॥

raṣaḥpūrvo havanyahnehan

Also havani, ahne, han, when preceded by r or ṣaḥ.

రుపూర్వో మయాన్యనీ॥౭.౧౨॥

rupūrvo mayānyanī

Also mayāni and anī, when preceded by ru.

వాఘాషపూర్వస్తష్టమ్॥౭.౧౩॥

vāghāṣapūrvastaṣṭam

After vāghā and ṣ, t is changed to ṭ.

థశ్చ ఠమ్॥౭.౧౪॥

thaśca ṭham

Also th to ṭh.

న తకారపరః॥౭.౧౫॥

na takāraparaḥ

But not when t follows.

నహ్యతినూనంనృత్యన్త్యన్యోऽన్యాభిరన్యాన్యన్తశ్చాన్తశ్చ॥౭.౧౬॥

nahyatinūnaṃnṛtyantyanyo’nyābhiranyānyantaścāntaśca

Nor in nahyati, nūnam, nṛtyanti, anyaḥ, anyābhiḥ, anyāni; nor when final.

॥౮॥

అథ ప్రథమః॥౮.౧॥

atha prathamaḥ

Now for changes of first mutes.

ఉత్తమపర ఉత్తమ సవర్గీయమ్॥౮.౨॥

uttamapara uttamam̐ savargīyam

A first mute, followed by a last mute, becomes a last mute of its own series.

తృతీయ స్వరఘోషవత్పరః॥౮.౩॥

tṛtīyam̐ svaraghoṣavatparaḥ

Followed by a vowel or a sonant consonat, it becomes a third mute.

కకుచ్చ మకారపరః॥౮.౪॥

kakucca makāraparaḥ

Also in kakut, when m follows.

అథ విసర్జనీయః॥౮.౫॥

atha visarjanīyaḥ

Now for changes of visarjanīya.

రేఫమేతేషు॥౮.౬॥

rephameteṣu

visarjanīya becomes r before the classes of sounds last mentioned.

న రేఫపరః॥౮.౭॥

na rephaparaḥ

But not before r.

హ్వారభార్వార్హారబిభరజీగరకరనన్తర్వివఃసువఃపునరహరహఃప్రాతర్వస్తఃశమితఃసమితఃసనుతస్తనుతస్తోతర్హోతఃపితర్మాతర్యష్టరేష్టర్నేష్టస్త్వష్టః॥౮.౮॥

hvārabhārvārhārabibharajīgarakaranantarvivaḥsuvaḥpunaraharahaḥprātarvastaḥsamitaḥsamitaḥsanutastanutastotarhotaḥpitarmātaryaṣṭareṣṭarneṣṭastvaṣṭaḥ

visarjanīya becomes r in hvāḥ, abhāḥ, vāḥ, hāḥ, abibhaḥ, ajīgaḥ, akaḥ, anantaḥ, vivaḥ, suvaḥ, punaḥ, aharahaḥ, prātaḥ, vastaḥ, śamitaḥ, savitaḥ, sanutaḥ, stanutaḥ, stotaḥ, hotaḥ, pitaḥ, mātaḥ, yaṣṭaḥ, eṣṭaḥ, neṣṭaḥ, and tvaṣṭaḥ.

కరావరనుదాత్తే పదే॥౮.౯॥

karāvaranudātte pade

Also in kaḥ and āvaḥ, in an unaccented word.

అన్తరనాద్యుదాత్తే॥౮.౧౦॥

antaranādyudātte

Also in antaḥ, except when accented on the first syllable.

ఆవృత్పరః॥౮.౧౧॥

āvṛtparaḥ

Also a visarjianīya followed by āvṛt.

ఇతిపరో ऽపి॥౮.౧౨॥

itiparo ’pi

And likewise when iti follows.

అహారహఃసువరనింగ్యాన్తః॥౮.౧౩॥

ahārahaḥsuvaraniṃgyāntaḥ

Also in ahāḥ, ahaḥ, and suvaḥ, except at the end of a separable word.

న భిర్భ్యాంపరః॥౮.౧౪॥

na bhirbhyāṃparaḥ

Not, however, when followed by bhiḥ or bhyām.

అహశ్చ సర్వేషామ్॥౮.౧౫॥

am̐haśca sarveṣam

Also not in am̐haḥ, as all agree.

అనవర్ణపూర్వస్తు రేఫపరో లుప్యతే॥౮.౧౬॥

anavarṇapūrvastu rephaparo lupyate

But, when not preceded by an a-vowel, visarjanīya followed by r is omitted.

దీర్ఘం చ పూర్వః॥౮.౧౭॥

dīrghaṃ ca pūrvaḥ

And the preceding vowel is made long.

ఏష్టశ్చ॥౮.౧౮॥

eṣṭaśca

As also, in eṣṭaḥ.

నైకేషామ్॥౮.౧౯॥

naikeṣam

Not so, according to some authorities.

ద్వావుత్తమోత్తరీయస్య రేఫమ్॥౮.౨౦॥

dvāvuttamottarīyasya repham

According to uttamottarīya, two becomes r.

సాంకృత్యస్యోకారమ్॥౮.౨౧॥

sāṃkṛtyasyokāram

According to sāṃkṛtya, the visarjanīya becomes u.

ఉఖ్యస్య సపూర్వః॥౮.౨౨॥

ukhyasya sapūrvaḥ

And, according to ukhya, along with the preceding letter.

కఖపకారపరః షమకారపూర్వః సమవగ్రహః॥౮.౨౩॥

kakhapakāraparaḥ ṣamakārapūrvaḥ samavagrahaḥ

At the end of the former member of a compound, before k, kh, or p, visarjanīya becomes ṣ --- or s, if preceded by a.

ఆవిర్నిరిడఃశశ్వతోऽపసోదేవరిషోऽహసోऽతిదివోవిశ్వతోऽశ్మనస్తమసః॥౮.౨౪॥

āvirniriḍaḥsaśvato’pasodevariṣo’m̐haso’tidivoviśvato’śmanastamasaḥ

Also in āviḥ, niḥ, iḍaḥ, śaśvataḥ, apasaḥ, devariṣaḥ, am̐hasaḥ, ati divaḥ, viśvataḥ, aśmanaḥ, and tamasaḥ.

కృధిపిన్వపథేపరః॥౮.౨౫॥

kṛdhipinvapatheparaḥ

Also before kṛdhi, pinva, and pathe.

న సక్రఘకారపరే॥౮.౨౬॥

na sakraghakārapare

??

పత్నీవేపతీపతేపతయేపతిష్పతింపరః॥౮.౨౭॥

patnīvepatīpatepatayepatiṣpatiṃparaḥ

Also before patnī ve, patī, pate, pataye, patiḥ, and patim.

దివఃసహసస్పరిపుత్పరః॥౮.౨౮॥

divaḥsahasaspariputparaḥ

Also in divaḥ and sahasaḥ, before pari and put.

రాయస్పోపరః॥౮.౨౯॥

rāyaspoparaḥ

Also in rāyaḥ, before po.

నమస్కరోపరః॥౮.౩౦॥

namaskaroparaḥ

Also in namaḥ, before karo.

వసుష్కకారపరః॥౮.౩౧॥

vasuṣkakāraparaḥ

Also in vasuḥ, before k.

నాధ్వరంవిశ్వతోऽన్తర్జాతోవివిశుఃపరుఃపునః॥౮.౩౨॥

nādhvaraṃviśvato’ntarjātoviviśuḥparuḥpunaḥ

Not in adhvaraṃ viśvataḥ, antaḥ, jātaḥ, viviśuḥ paruḥ, and punaḥ.

ధషవతి॥౮.౩౩॥

dhaṣavati

Nor before a word containing dh or ṣ.

పరివాప్రపరః॥౮.౩౪॥

parivāpraparaḥ

Not before pari vā or pra.

న నిర్ణ నిః॥౮.౩౫॥

na nirṇa niḥ

Not so with niḥ.

॥౯॥

ఊష్మపరో ऽఘోషపరే లుప్యతే కాణ్డమాయనస్య॥౯.౧॥

ūṣmaparo ’ghoṣapare lupyate kāṇḍamāyanasya

visarjanīya, when followed by a spirant which has a surd letter after it, is dropped, according to kāṇḍamāyana.

అఘోషపరస్తస్య సస్థానమూష్మాణమ్॥౯.౨॥

aghoṣaparastasya sasthānamūṣmāṇam

Followed by a surd letter, it becomes the spirant of like position with that letter.

న క్షపరః॥౯.౩॥

na kṣaparaḥ

But not when followed by kṣ.

కపవర్గపరశ్చాగ్నివేశ్యవాల్మీక్యోః॥౯.౪॥

kapavargaparaścāgniveśyavālmīkyoḥ

Nor, according to āgniveśya and vālmīki, when followed by a guttural or a labial mute.

ఊష్మపర ఏవైకేషామాచార్యాణామ్॥౯.౫॥

ūṣmapara evaikeṣamācāryāṇām

According to some authorities, not when followed by a spirant, and only then.

న ప్లాక్షిప్లాక్షాయణయోః॥౯.౬॥

na plākṣiplākṣayaṇayoḥ

Not according to plākṣi and plākṣayaṇa.

ఓకారమః సర్వో ऽకారపరః॥౯.౭॥

okāramaḥ sarvo ’kāraparaḥ

aḥ, the whole of it, when followed by a, becomes o.

ఘోషవత్పరశ్చ॥౯.౮॥

ghoṣavatparaśca

Also when followed by a sonant consonant.

అవర్ణపూర్వస్తు లుప్యతే॥౯.౯॥

avarṇapūrvastu lupyate

But visarjanīya, when preceded by an a-vowel, is omitted.

అథ స్వరపరో యకారమ్॥౯.౧౦॥

atha svaraparo yakāram

When followed by a vowel, it becomes y.

ఏకారో ऽయమ్॥౯.౧౧॥

ekāro ’yam

e, before a vowel, becomes ay.

ఓకారో ऽవమ్॥౯.౧౨॥

okāro ’vam

o becomes av.

నాకారపరౌ॥౯.౧౩॥

nākāraparau

But not, in either case, when followed by a.

ఐకార ఆయమ్॥౯.౧౪॥

aikāra āyam

ai becomes āy.

ఔకార ఆవమ్॥౯.౧౫॥

aukāra āvam

au becomes āv.

ఉకారో ऽపృక్తః ప్రకృత్యా వకారో ऽన్తరే॥౯.౧౬॥

ukāro ’pṛktaḥ prakṛtyā vakāro ’ntare

An u, uncombined with a consonant, remains unchanged, and v is inserted between it and the following vowel.

న తత్తస్మాత్సాహితః॥౯.౧౭॥

na tattasmātsām̐hitaḥ

But not in sam̐hitā-text, after tat and tasmāt.

హ్రస్వపూర్వో ఙకారో ద్వివర్ణమ్॥౯.౧౮॥

hrasvapūrvo ṅakāro dvivarṇam

A ṅ, when preceded by a short vowel, is doubled.

నకారశ్చ॥౯.౧౯॥

nakāraśca

As does also a n.

అనితిపరో గ్రహోఖ్యయాజ్యాపృష్ఠ్యహిరణ్యవర్ణీయేష్వీకారోకారపూర్వో రేఫమాకారపూర్వశ్చ యకారమ్॥౯.౨౦॥

anitiparo grahokhyayājyāpṛṣṭhyahiraṇyavarṇiyeṣvīkārokārapūrvo rephamākārapūrvaśca yakāram

In graha, ukhya, yājyā, pṛṣṭhya, and hiraṇyavarṇiya passages, a n preceded by ī or ū becomes r, preceded by ā becomes y, except before iti.

మర్త్యానుదయానమృతాన్దుర్యానసోమపూర్వఃసోఅస్మానవిమాన్గోమాన్మధుమాన్హవిష్మాన్హూతమానార్షేచికిత్వానిడావాన్కక్షీవాన్బాణవాన్హిపయస్వాన్వశాన్విదత్రానమిత్రానరాన్పోషాన్మహాశ్చ॥౯.౨౧॥

martyānudayānamṛtānduryānasomapūrvaḥsoasmānavimāngomānmadhumānhaviṣmānhūtamānārṣecikitvāniḍavānkakṣivānbāṇavānhipayasvānvaśanvidatrānamitrānarānpoṣanmahām̐śca

Also in the words martyān, ud ayān, amṛtān, duryān not preceded by soma, so asmān, avimān, gomān, madhumān, haviṣmān, hūtamān before any vowel belonging to the text, cikitvān, iḍavān, kakṣivān, bāṇavān, hi payasvān, vaśan, vidatrān, amitrān, arān, poṣan, and mahān.

ఇన్ద్రోమేऽకర్ఊఢ్వమిహాప్యేత్వగన్మేడేన్యానాయజిష్ఠఆచర్త్వకుర్వతాదుహదదితిరగ్రేऽధరాన్త్సపత్నానలంపరశ్చ॥౯.౨౨॥

indrome’karūḍhvamihāpyetvaganmeḍenyānāyajiṣṭhaācartvakurvatāduhadaditiragre’dharāntsapatnānalaṃparaśca

Also a n followed by indro me, akaḥ, ūḍhvam, ihā, apy etu, aganma, īḍenyān, āyajiṣṭhaḥ, ā ca, ṛtu, akurvata, aduhat, aditiḥ, agre, adharānt sapatnān, and alam.

న రశ్మీఞ్ఛ్రపయాన్యమాన్పతఙ్గాన్త్సమానానర్చాన్యజీయాన్॥౯.౨౩॥

na raśmīñchrapayānyamānpataṅgāntsamānānarcānyajīyān

The n of raśmīn, śrapayān, yamān, pataṅgān, samānān, arcān, yajīyān remains unchanged.

ఉదథాపరశ్చోదథాపరశ్చ॥౯.౨౪॥

udathāparaścodathāparaśca

Nor a n followed by ut or atha.

॥౧౦॥

అథైకముభే॥౧౦.౧॥

athaikamubhe

Now for the coalescence of two vowels into one.

దీర్ఘ సమానాక్షరే సవర్ణపరే॥౧౦.౨॥

dīrgham̐ samānākṣare savarṇapare

In the case of a simple vowel, followed by a similar vowel, the product is long.

అథావర్ణపూర్వే॥౧౦.౩॥

athāvarṇapūrve

Now for cases in which an a-vowel stands first.

ఇవర్ణపర ఏకారమ్॥౧౦.౪॥

ivarṇapara ekāram

When an i-vowel follows, the product is e.

ఉవర్ణపర ఓకారమ్॥౧౦.౫॥

uvarṇapara okāram

When an u-vowel follows, the product is o.

ఏకారైకారపర ఐకారమ్॥౧౦.౬॥

ekāraikārapara aikāram

When e or ai follows, the product is ai.

ఓకారౌకారపర ఔకారమ్॥౧౦.౭॥

okāraukārapara aukāram

When o or au follows, the product is au.

అరమృకారపరే॥౧౦.౮॥

aramṛkārapare

When ṛ follows, the product is ar.

ఉపసర్గపూర్వ ఆరమ్॥౧౦.౯॥

upasargapūrva āram

If a preposition precedes, the product is ār.

ఉదాత్తముదాత్తవతి॥౧౦.౧౦॥

udāttamudāttavati

When an acute enters into the combination, the result is acute.

అనునాసికే ऽనునాసికమ్॥౧౦.౧౧॥

anunāsike ’nunāsikam

When a nasal, the result is nasal.

స్వరితానుదాత్తసంనిపాతే స్వరితమ్॥౧౦.౧౨॥

svaritānudāttasaṃnipāte svaritam

When circumflex and grave are combined, the result is circumflex.

న ధామాపాసిపరీబుధ్నియాజ్యాపూషామినన్తార్షే॥౧౦.౧౩॥

na dhāmāpāsiparībudhniyājyāpūṣāminantārṣe

Exceptions are dhā, mā, and pā, when followed by asi; also budhniyā, jyā, ā pūṣā, and aminanta --- before a vowel belonging to the text.

ఏష్టరేతనేమన్నోద్మన్నోష్ఠేవఃపరో లుప్యతే॥౧౦.౧౪॥

eṣṭaretanemannodmannoṣṭhevaḥparo lupyate

When followed by eṣṭaḥ, etana, eman, odman, oṣṭha, or evaḥ, an a-vowel is elided.

ఇవర్ణోకారౌ యవకారౌ॥౧౦.౧౫॥

ivarṇokārau yavakārau

An i-vowel and u become respectively y and v.

ఉదాత్తయోశ్చ పరో ऽనుదాత్తః స్వరితమ్॥౧౦.౧౬॥

udāttayośca paro ’nudāttaḥ svaritam

And, when they are acute, a following grave becomes circumflex.

ఊభావే చ॥౧౦.౧౭॥

ūbhāve ca

Also when ū is the prduct of the combination.

న శ్యేతీ మిథునీ॥౧౦.౧౮॥

na śyetī mithunī

Exceptions are śyetī and mithunī.

లుప్యేతే త్వవర్ణపూర్వౌ యవకారౌ॥౧౦.౧౯॥

lupyete tvavarṇapūrvau yavakārau

But y and v are elided, when preceded by an a-vowel.

నోఖ్యస్య॥౧౦.౨౦॥

nokhyasya

Not so, according to ukhya.

వకారస్తు సాంకృత్యస్య॥౧౦.౨౧॥

vakārastu sāṃkṛtyasya

Not v, according to sāṃkṛtya.

ఉకారౌకారపరౌ లుప్యేతే మాచాకీయస్య॥౧౦.౨౨॥

ukāraukāraparau lupyete mācākīyasya

According to mācākīya, both are omitted when followed by u or o.

లేశో వాత్సప్రస్యైతయోః॥౧౦.౨౩॥

leśo vātsaprasyaitayoḥ

According to vātsapra, they are imperceptibly uttered.

న ప్లుతప్రగ్రహౌ॥౧౦.౨౪॥

na plutapragrahau

Exceptions are protracted and pragraha vowels.

పరశ్చ పరశ్చ॥౧౦.౨౫॥

paraśca paraśca

Also the remaining vowel.

॥౧౧॥

లుప్యతే త్వకార ఏకారౌకారపూర్వః॥౧౧.౧॥

lupyate tvakāra ekāraukārapūrvaḥ

But a is elided when preceded by e or o.

అథాలోపః॥౧౧.౨॥

athālopaḥ

Now follow cases of non-elision.

ధాతారాతిరుపవాజపేయజుష్టశ్యేనాయోఖ్యధ్రువక్షితిరియమేవసాయాగ్నిర్మూర్ధారుద్రప్రథమోపోత్తమవికర్షవిహవ్యహిరణ్యవర్ణీయయాజ్యామహాపృష్ఠ్యే॥౧౧.౩॥

dhātārātirupavājapeyajuṣṭaśyenāyokhyadhruvakṣitiriyamevasāyāgnirmūrdhārudraprathamopottamavikarṣavihavyahiraṇyavarṇiyayājyāmahāpṛṣṭhye

The a is not elided in the following sections: those beginning with dhātā rātiḥ and upa; those styled vājapeya; those beginning with juṣṭa and śyenāya; those styled ukhya; those beginning with dhruvakṣitiḥ, iyam eva sā yā, and agnir mūrdhā; the first and the next to the last of the rudra chapter; and those styled vikarṣa, vihavya, hiraṇyavarṇiya, yājyā, and mahāpṛṣṭhya.

అహసోహతిరనిష్టృతోऽవన్త్వస్మానవద్యాదహని చ॥౧౧.౪॥

am̐hasom̐hatiraniṣṭṛto’vantvasmānavadyādahani ca

Also in am̐hasaḥ, am̐hatiḥ, aniṣṭṛtaḥ, avantv asmān, avadyāt, and ahani.

అను ఘర్మాసఆపోమర్తోరథస్త్వోదత్తేవాతఃపూర్వః॥౧౧.౫॥

anu gharmāsaāpomartorathastvodattevātaḥpūrvaḥ

Also in anu, when preceded by gharmāsaḥ, āpaḥ, martaḥ, rathaḥ, tvaḥ, datte, and vātaḥ.

అభివాత్వపశ్చ॥౧౧.౬॥

abhivātvapaśca

Also (after vātaḥ) in abhi vātu and apaḥ.

అన్వగమచ్చ॥౧౧.౭॥

anvagamacca

Also (after apaḥ) in anu and agamat.

ఆపఃపూర్వో ऽద్భిరపాంనపాదస్మాన్॥౧౧.౮॥

āpaḥpūrvo ’dbhirapāṃnapādasmān

Also in adbhiḥ, apāṃ napāt, and asmān, when preceded by āpaḥ.

రాయేసైన్ద్రఃపూర్వశ్చాకారపరే॥౧౧.౯॥

rāyesaindraḥpūrvaścākārapare

In asmān, also, if followed by a, when rāye, saḥ, and indraḥ precede.

తేపూర్వో ऽద్యాన్ధోऽశురగ్నే॥౧౧.౧౦॥

tepūrvo ’dyāndho’m̐śuragne

Also in adya, andhaḥ, am̐śuḥ, and agne, when te precedes.

మేపూర్వశ్చ॥౧౧.౧౧॥

mepūrvaśca

In agne, also, when preceded by me.

అస్యాశ్వినాపరా చ॥౧౧.౧౨॥

asyāśvināparā ca

As also, in asya, aśvinā, and aparā.

నఃపూర్వో ऽసదగ్నిరఘాన్తమోऽభ్యస్మిన్నద్యపథి॥౧౧.౧౩॥

naḥpūrvo ’sadagniraghāntamo’bhyasminnadyapathi

Also in asat, agniḥ, agha, antamaḥ, abhi, asmin, and adya pathi, when preceded by naḥ.

నమఃపూర్వో ऽగ్రేऽశ్వేభ్యోऽగ్రియాయ॥౧౧.౧౪॥

namaḥpūrvo ’gre’śvebhyo’griyāya

Also in agre, aśvebhyaḥ, and agriyāya, when preceded by namaḥ.

ఆవిన్నఃసోమఃపూర్వో ऽగ్నిపరః॥౧౧.౧౫॥

āvinnaḥsomaḥpūrvo ’gniparaḥ

Also when āvinnaḥ or somaḥ precedes and agni follows.

ధీరాసోऽదబ్ధాసఏకాదశాసఋషీణాంపుత్రఃశార్యాతేऽషాఢఃపితారఃపృథివీయజ్ఞఆసతేయేగృహ్ణామ్యగ్రేవాఏషజజ్ఞేసస్ఫానోయువయోర్యఃపృష్ఠేపతిర్వేగోశుష్మఃపువఃసమిద్ధఋషభఃపాథోవచోవర్షిష్ఠేజుషాణోయోరుద్రోవృష్ణాఃపూర్వః॥౧౧.౧౬॥

dhīrāso’dabdhāsaekādaśasaṛṣiṇaṃputraḥsaryāte‘ṣaḍhaḥpitāraḥpṛthivīyajñaāsateyegṛhṇamyagrevām̐eṣajajñesam̐sphānoyuvayoryaḥpṛṣṭhepatirvegośuṣmaḥpuvaḥsamiddhaṛṣabhaḥpāthovacaovarṣiṣṭhejuṣaṇoyorudrovṛṣṇaḥpūrvaḥ

Also a is retained when preceded by dhīrāsaḥ, adabdhāsaḥ, ekādaśasaḥ, ṛṣiṇaṃ putraḥ, śaryāte ’ṣaḍhaḥ, pitāraḥ, pṛthivī yajñe, āsate ye, gṛhṇamy agre, vām̐ eṣaḥ, jajñe, sam̐sphānaḥ, yuvayor yaḥ, pṛṣṭhe, patir vaḥ, go, śuṣmaḥ, puvaḥ, samiddhaḥ, ṛṣabhaḥ, pāthaḥ, vacaḥ, varṣiṣṭhe, juṣaṇo, yo rudraḥ, or vṛṣṇaḥ.

అరతిమస్యయజ్ఞస్యాతిద్రుతోऽతియన్త్యనృణోऽవిష్యన్ననమీవోऽన్నేష్వర్చిరజీతానజ్యానిమహ్నియాఅమ్బాల్యర్వన్తమస్త్వకృణోదఙ్గిరోऽప్సుయోఅస్కభాయదచ్యుతోऽశ్వసనిరస్థభిరశిశ్రేదఙ్గేऽఘ్నియ॥౧౧.౧౭॥

aratimasyayajñasyātidruto’tiyantyanṛṇo’viṣyannanamīvo’nneṣvarcirajītānajyānimahniyāambālyarvantamastvakṛṇodaṅgiro’psuyoaskabhāyadacyuto’śvasanirasthabhiraśiśredaṅge’ghniya

Also in aratim, asya yajñasya, atidrutaḥ, atiyanti, anṛṇaḥ, aviṣyan, anamīvaḥ, anneṣu, arciḥ, ajītān, ajyānim, ahniyāḥ, ambāli, arvantam, astu, akṛṇot, aṅgiraḥ, apsu yaḥ, askabhāyat, acyutaḥ, aśvasaniḥ, asthabhiḥ, aśiśret, aṅge, and aghniya.

అధ్వర స్వరపరే॥౧౧.౧౮॥

adhvara svarapare

Also in adhvara, when a vowel follows [the r].

స పూర్వస్యార్ధసదృశమేకేషామర్ధస్దృశమేకేషామ్॥౧౧.౧౯॥

sa pūrvasyārdhasadṛsamekeṣamardhasdṛsamekeṣam

In the opinion of some, it becomes half-similar with its predecessor.

॥౧౨॥

అథ లోపః॥౧౨.౧॥

atha lopaḥ

Now for cases of elision.

అసి॥౧౨.౨॥

asi

The a of asi is elided.

న గర్భఃసంనద్ధోయమోభద్రఃపూర్వః॥౧౨.౩॥

na garbhaḥsaṃnaddhoyamobhadraḥpūrvaḥ

But not when garbhaḥ, saṃnaddhaḥ, yamaḥ, or bhadraḥ precedes.

యవనహపరః స్వరపరేషు॥౧౨.౪॥

yavanahaparaḥ svarapareṣu

a is elided before y, v, n, and h, when these are followed by a vowel.

జకారగ్నపర ఉదాత్తః॥౧౨.౫॥

jakāragnapara udāttaḥ

Before j and gn, a is elided if acute.

మోవచోదధానస్థేపూర్వశ్చ॥౧౨.౬॥

movacodadhānasthepūrvaśca

Before gn, also when preceded by maḥ, vacaḥ, dadhānaḥ, and sthe.

అభ్యావర్తిన్నపూపమపిదధామ్యద్యాన్వదితిఃశర్మాగ్నేర్జిహ్వామగ్నయఃపప్రయోऽస్మాకమస్మేధత్తాశ్మాశ్వాశ్రుతిరశ్యామామార్యమన్నస్మత్పాశానస్మిన్యజ్ఞేऽస్తావ్యథమానాభిద్రోహమధాయ్యదోऽథోऽదుగ్ధాఅరిష్టాఅరథాఅర్చన్త్యన్తరస్యా॥౧౨.౭॥

abhyāvartinnapūpamapidadhāmyadyānvaditiḥsarmāgnerjihvāmagnayaḥpaprayo’smākamasmedhattāśmāśvāśrutiraśyāmāmāryamannasmatpāśānasminyajñe’stāvyathamānābhidrohamadhāyyado’tho’dugdhāariṣṭaarathāarcantyantarasyā

The a is elided in abhyāvartin, apūpam, api dadhāmi, adyānu, aditiḥ, śarma, agner, jihvām, agnayaḥ, paprayaḥ, asmākam, asme dhatta, aśmā, aśvā wherever found, aśyāma, amā, aryaman, asmatpāśān, asmin yajñe, astā, avyathamānā, abhidroham, adhāyi, adaḥ, atho, adugdhāḥ, ariṣṭaḥ, arathāḥ, arcanti, antar asyām, atra stha, annāya, aṅgirasvat, and akaram.

గాహమానోజాయమానోహేతయోమన్యమానోవనస్పతిభ్యఃపతేస్రిధస్తపసఃస్వధావోభామితోऽగ్నయఆయోऽధ్వర్యోక్రతోపూర్వః॥౧౨.౮॥

gāhamānojāyamānohetayomanyamānovanaspatibhyaḥpatesridhastapasaḥsvadhāvobhāmito’gnayaāyo’dhvaryokratopūrvaḥ

An a is elided when preceded by gāhamānaḥ, jāyamānaḥ ketayaḥ, manyamānaḥ, vanaspatibhyaḥ, pate, sridhaḥ, tapasaḥ, svadhāvaḥ, bhāmitaḥ, agnayaḥ, āyo, adhvaryo, and krato.

తస్మిన్ననుదాత్తే పూర్వ ఉదాత్తః స్వరితమ్॥౧౨.౯॥

tasminnanudātte pūrva udāttaḥ svaritam

When the elided a is grave, the preceding dipthong, if acute, becomes circumflex.

ఉదాత్తే చానుదాత్త ఉదాత్తమ్॥౧౨.౧౦॥

udātte cānudātta udāttam

When it is acute, the preceding dipthong, if grave, becomes acute.

స్వరితశ్చ సర్వత్ర స్వరితశ్చ సర్వత్ర॥౧౨.౧౧॥

svaritaśca sarvatra svaritaśca sarvatra

As also, in every case, if circumflex.

॥౧౩॥

అథ మకారలోపః॥౧౩.౧॥

atha makāralopaḥ

Now for the omission of m.

రేఫోష్మపరః॥౧౩.౨॥

rephoṣmaparaḥ

A m is omitted, when followed by r or a spirant.

యవకారపరశ్చైకేషామాచార్యాణామ్॥౧౩.౩॥

yavakāraparaścaikeṣamācāryāṇām

As also, according to some teachers, when followed by y or v.

న ససామితి రాపరః॥౧౩.౪॥

na sam̐sāmiti rāparaḥ

But not the m of sam and sām, when followed by rā.

అథ వర్ణానామ్॥౧౩.౫॥

atha varṇanām

Now of individual sounds.

ఋకారర్కారరషపూర్వో నకారో ణకార సమానపదే॥౧౩.౬॥

ṛkārarkāraraṣapūrvo nakāro ṇakāram̐ samānapade

Within the same word, a n preceded by ṛ, r̥̄, r, or ṣ, becomes ṇ.

వ్యవేతో ऽపి॥౧౩.౭॥

vyaveto ’pi

Even though other sounds are interposed.

హిరణ్మయమ్॥౧౩.౮॥

hiraṇmayam

Also in hiraṇmayam.

పాణిగణపుణ్యకణ్వకాణగాణబాణవేణుగుణమణిప్రవాదేషు పూర్వః॥౧౩.౯॥

pāṇigaṇapuṇyakaṇvakāṇagāṇabāṇaveṇuguṇamaṇipravādeṣu pūrvaḥ

Also, in the inflectional and derivative forms of pāṇi, gaṇa, puṇya, kaṇva, kāṇa, gāṇa, bāṇa, veṇu, guṇa, and maṇi, the first nasal is ṇ.

పణిపణింవీయమణఊణ్యోః॥౧౩.౧౦॥

paṇipaṇiṃvīyamaṇaūṇyoḥ

Also in paṇi, paṇim, vīyamāṇaḥ, and ūṇyoḥ.

టవర్గపరః॥౧౩.౧౧॥

ṭavargaparaḥ

Also before a lingual mute.

చఙ్కుణఫణత్స్థూణౌహిణుయాద్ధిణోతికౌణేయోऽణిష్టాఉల్బణముగణాశ్రుతిశ్చుపుణీకాబాణిజాయానవశ్చాట్ణారస్థాణుంతూణవేవీణాయామశ్లోణయాపణేతవాణీఃకల్యాణీకుణపంవాణఃశతశోణాశ్రుతిర్ధాణికామేణీ॥౧౩.౧౨॥

caṅkuṇaphaṇatsthūṇauhiṇuyāddhiṇotikauṇeyo’aṇiṣṭhāulbaṇamugaṇasrutiścupuṇikābāṇijāyāṇavaścāṭṇārasthāṇuṃ tūṇavevīṇāyāmaśloṇayāpaṇetavāṇīḥkalyāṇīkuṇapaṃvāṇaḥsataśoṇasrutirdhāṇikāmeṇi

Also in caṅkuṇa, phaṇat, sthūṇau, hiṇuyāt, hiṇoti, kauṇeyaḥ, aṇiṣṭhāḥ, ulbaṇam, ugaṇa wherever found, cupuṇikā, bāṇijāya, aṇavaś ca, āṭṇāraḥ, sthāṇum, tūṇave, vīṇāyām, aśloṇayā, paṇeta, vāṇīḥ, kalyāṇī, kuṇapam, vāṇaḥ śata, śoṇa wherever found, dhāṇikā, and meṇi.

అవగ్రహో వృషణ్ఛీర్షణ్బ్రహ్మణక్షణ్చర్మణ్చర్షణ్॥౧౩.౧౩॥

avagraho vṛṣaṇchīrṣaṇbrahmaṇakṣaṇcarmaṇcarṣaṇ

As final of the former member of a compound, ṇ is found in vṛṣaṇ, śirṣaṇ, brahmaṇ, akṣaṇ, carmaṇ, and carṣaṇ.

ఋణషణష్ణమ్ణరావ్ణ చేతి ప్రాకృతాః॥౧౩.౧౪॥

ṛṇaṣaṇaṣṇamṇarāvṇa ceti prākṛtāḥ

Also in ṛṇṇ, ṣaṇṇ, ṣṇ, mṇ, and rāvṇ --- these are original.

న షుమ్నో ऽగ్నిర్యుష్మానీతో ऽన్తో ऽలోపాత్స్పర్శపరో వ్యవాయేషు శసచటతవర్జీయేషు॥౧౩.౧౫॥

na ṣumno ’gniryuṣmānīto ’nto ’lopātsparśaparo vyavāyeṣu śasacaṭatavarjīyeṣu

But not in ṣumna, agni, and yuṣmānīta; nor when final; nor after the omission of an a; nor when followed by a mute; nor when ś, s, or a palatal, lingual, or labial mute intervenes.

పృక్తస్వరాత్పరో లో డం పౌష్కరసాదేః పౌష్కరసాదేః॥౧౩.౧౬॥

pṛktasvarātparo lo ḍaṃ pauṣkarasādeḥ pauṣkarasādeḥ

In the opinion of pauṣkarasādi, l after a mixed vowel becomes ḍ.

॥౧౪॥

స్వరపూర్వం వ్యఞ్జనం ద్వివర్ణం వ్యఞ్జనపరమ్॥౧౪.౧॥

svarapūrvaṃ vyañjanaṃ dvivarṇaṃ vyañjanaparam

A consonant preceded by a vowel is doubled, if followed by a consonant.

లవకారపూర్వ స్పర్శశ్చ పౌష్కరసాదేః॥౧౪.౨॥

lavakārapūrva sparśaśca pauṣkarasādeḥ

Likewise, according to pauṣkarasādi, a mute preceded by l or v.

స్పర్శ ఏవైకేషామాచార్యాణామ్॥౧౪.౩॥

sparśa evaikeṣamācāryāṇām

According to some teachers, the mute only.

రేఫాత్పరం॥౧౪.౪॥

rephātparaṃ

Also a consonant that follows r.

ద్వితీయచతుర్థయోస్తు వ్యఞ్జనోత్తరయోః పూర్వః॥౧౪.౫॥

Verse: 5 dvitīyacaturthayostu vyañjanottarayoḥ pūrvaḥ

In place, however, of second and fourth mutes, when followed by consonants, is put the preceding mute.

రేఫపూర్వయోశ్చ నిత్యమ్॥౧౪.౬॥

rephapūrvayośca nityam

As also, in all cases, when they follow r.

లకారపూర్వే చ॥౧౪.౭॥

lakārapūrve ca

And when l precedes.

ఉపసర్గపాథఏషోऽత్యాతిధామపరమభూతేపూర్వేషు ఛఖిభుజేషు చ॥౧౪.౮॥

upasargapāthaeṣo’tyātidhāmaparamabhūtepūrveṣu chakhibhujeṣu ca

Also the preceding mute is inserted before ch, khi, and bhuja, when these follow either a preposition, pātha eṣaḥ, ati, āti, dhāma, parama or bhūte.

అఘోషాదూష్మణః పరః ప్రథమో ऽభినిధాన స్పర్శపరాత్తస్య సస్థానః॥౧౪.౯॥

aghoṣadūṣmaṇaḥ paraḥ prathamo ’bhinidhāna sparśaparāttasya sasthānaḥ

After a surd spirant followed by a mute is inserted a first mute of the same position with the latter, as abhinidhāna.

అఘోషే ప్లాక్షేః॥౧౪.౧౦॥

aghoṣe plākṣeḥ

According to plākṣi, when the following mute is surd.

ఉత్తమపరాత్తు ప్లాక్షాయణస్య॥౧౪.౧౧॥

uttamaparāttu plākṣayaṇasya

But according to plākṣayaṇa, on the contrary, when the following mute is a nasal.

ప్రథమ ఊష్మపరో ద్వితీయమ్॥౧౪.౧౨॥

prathama ūṣmaparo dvitīyam

A first mute followed by a spirant is changed into its corresponding aspirate.

బాడభీకారస్యాసస్థానపరః॥౧౪.౧౩॥

bāḍabhīkārasyāsasthānaparaḥ

According to bāḍabhikāra, when the following spirant is not of the same position with it.

అథ న॥౧౪.౧౪॥

atha na

Now for exceptons.

అవసానే రవిసర్జనీయజిహ్వామూలీయోపధ్మానీయాః॥౧౪.౧౫॥

avasāne ravisarjanīyajihvāmūlīyopadhmānīyāḥ

A consonant before a pause is not doubled; nor r, visarjanīya, jihvāmūlīya, or upadhmānīya.

ఊష్మా స్వరపరః॥౧౪.౧౬॥

ūṣmā svaraparaḥ

Nor a spirant, when followed by a vowel.

ప్రథమపరశ్చ ప్లాక్షిప్లాక్షాయణయోః॥౧౪.౧౭॥

prathamaparaśca plākṣiplākṣayaṇayoḥ

Or, according to plākṣi and plākṣayaṇa, when followed by a first mute.

ఊష్మాఘోషో హారీతస్య॥౧౪.౧౮॥

ūṣmāghoṣo hārītasya

According to hārīta, a surd spirant is not doubled.

రేఫపరశ్చ హకారః॥౧౪.౧౯॥

rephaparaśca hakāraḥ

Nor h, when followed by r.

టవర్గశ్చ తవర్గపరః॥౧౪.౨౦॥

ṭavargaśca tavargaparaḥ

Nor a lingual mute, when followed by a dental.

లతవర్గౌ యవకారపరౌ॥౧౪.౨౧॥

latavargau yavakāraparau

Nor l nor a dental mute, when followed by y or v.

పరశ్చ॥౧౪.౨౨॥

paraśca

Nor the following.

సవర్ణసవర్గీయపరః॥౧౪.౨౩॥

savarṇasavargīyaparaḥ

A letter followed by one homogeneous with itself, or one of the same mute-series, is not duplicated.

నానుత్తమ ఉత్తమపరః॥౧౪.౨౪॥

nānuttama uttamaparaḥ

Unless, indeed, it be a non-nasal followed by a nasal.

అథైకేషామాచార్యాణామ్॥౧౪.౨౫॥

athaikeṣamācāryāṇām

Now for the views of certain teachers.

లకారో హశవకారపరః॥౧౪.౨౬॥

lakāro haśavakāraparaḥ

A l is not doubled when followed by h, ś, or v.

స్పర్శ స్పర్శపరః॥౧౪.౨౭॥

sparśa sparśaparaḥ

Nor a mute that is followed by a mute.

పదాన్తశ్చ వ్యఞ్జనపరః ప్రాకృతః॥౧౪.౨౮॥

padāntaśca vyañjanaparaḥ prākṛtaḥ

Nor an original final that is followed by a consonant.

ఉదాత్తాత్పరో ऽనుదాత్తః స్వరితమ్॥౧౪.౨౯॥

udāttātparo ’nudāttaḥ svaritam

A grave following an acute becomes circumflex.

వ్యఞ్జనాన్తర్హితో ऽపి॥౧౪.౩౦॥

vyañjanāntarhito ’pi

Even when consonants intervene.

నోదాత్తస్వరితపరః॥౧౪.౩౧॥

nodāttasvaritaparaḥ

Not, however, when an acute or circumflex follows.

నాగ్నివేశ్యాయనస్య॥౧౪.౩౨॥

nāgniveśyāyanasya

Not so, according to āgniveśyāyana.

సర్వో నేత్యేకే సర్వో నేత్యేకే॥౧౪.౩౩॥

sarvo netyeke sarvo netyeke

Some say not, in all cases.

॥౧౫॥

నకారస్య రేఫోష్మయకారభావాల్లుప్తే చ మలోపాచ్చ పూర్వస్వరో ऽనునాస్కః॥౧౫.౧॥

nakārasya rephoṣmayakārabhāvāllupte ca malopācca pūrvasvaro ’nunāskaḥ

In case of the conversion of n into r, a spirant, or y --- also when the y is omitted --- or in case of the omission of m, the preceding vowel becomes nasal.

నైకేషామ్॥౧౫.౨॥

naikeṣam

Some deny this.

తతస్త్వనుస్వారః॥౧౫.౩॥

tatastvanusvāraḥ

And claim that, on the contrary, anusvāra is inserted after the vowel.

స్రాదిషు చైకపద ఊష్మపరః॥౧౫.౪॥

srādiṣu caikapada ūṣmaparaḥ

anusvāra is also inserted in the case of sra etc., in a single word, before a spirant.

నాన్తవికారాత్పూర్వః॥౧౫.౫॥

nāntavikārātpūrvaḥ

Not before an altered final.

అప్రగ్రహాః సమానాక్షరాణ్యనునాసికాన్యేకేషామ్॥౧౫.౬॥

apragrahāḥ samānākṣarāṇyanunāsikānyekeṣam

According to some authorities, the simple vowels, except the pragrahas, are nasalized.

పదం చ ప్లుత శాఙ్ఖాయనకాణ్డమాయనయోః॥౧౫.౭॥

padaṃ ca plutam̐ śaṅkhāyanakāṇḍamāyanayoḥ

As is also, according to śaṅkhāyana and kāṇḍamāyana, a protracted pada.

అకారస్తు సహితాయామపి॥౧౫.౮॥

akārastu sam̐hitāyāmapi

An a, however, is nasalized in sam̐hitā also.

సర్వమేకయమం పూర్వేషా సర్వమేకయమం పూర్వేషామ్॥౧౫.౯॥

sarvamekayamaṃ pūrveṣam̐ sarvamekayamaṃ pūrveṣam

According to the former ones, all is of one pitch

॥౧౬॥

అథ సకారపరాః॥౧౬.౧॥

atha sakāraparāḥ

Now for cases in which s follows.

స్రశోహపాశ పదాదయః స్వరపరే॥౧౬.౨॥

sraśohapāśa padādayaḥ svarapare

sra, śo, ha, pā, and śa, at the beginning of a pada, take anusvāra before a s that is followed by a vowel.

వికృతే ऽపి॥౧౬.౩॥

vikṛte ’pi

Even when the vowel is altered.

రాపూర్వశ్చ॥౧౬.౪॥

rāpūrvaśca

As also, when they are preceded by ra.

శస్తానన్తోదాత్తే॥౧౬.౫॥

śam̐stānantodātte

Also in śam̐stā, except when it is accented on the final syllable.

అశసన్॥౧౬.౬॥

aśam̐san

Also in aśam̐san.

న శసనం విశసనేన॥౧౬.౭॥

na śasanaṃ viśasanena

But not in śasanam and viśasanena.

మా పదాదిరనుదాత్తః॥౧౬.౮॥

mā padādiranudāttaḥ

mā takes anusvāra when beginning a pada and unaccented.

పుమీపూర్వశ్ నిత్యమ్॥౧౬.౯॥

pumīpūrvaś nityam

As also when preceded by pu or mī, under all circumstances.

సకాయపరశ్చ॥౧౬.౧౦॥

sakāyaparaśca

And when followed by sakāya.

నావగ్రహపూర్వః॥౧౬.౧౧॥

nāvagrahapūrvaḥ

But not when preceded by a former member of a compound.

మాసిమాసుమాసోమాసామితి చ॥౧౬.౧౨॥

māsimāsumāsomāsāmiti ca

Nor in māsi, māsu, māsaḥ, or māsām.

హిపుజిగాజిఘాఛసినేऽతసయదాతాసీత్కనీయాజ్యాయాద్రాఘీయారఘీయాశ్రేయాహ్రసీయావసీయాభూయాసోజక్షివాజఘ్నివాజిగివాజీగివాతస్థివాదాశ్వాదీదివాపపివాపీపివావిద్వావివిశివాశుశ్రువాససృవా॥౧౬.౧౩॥

hipujigājighācham̐sine’tam̐sayadātām̐sītkanīyājyāyādrāghīyāraghīyāśreyāhrasīyāvasīyābhūyām̐sojakṣivājaghnivājigivājīgivātasthivādāśvādīdivāpapivāpīpivāvidvāviviśivāśuśruvāsasṛvā

The following words have anusvāra before s: hi, pu, jigā, jighā, cham̐sine, atam̐sayat, ātām̐sīt, kanīyā, jyāyā, drāghīyā, raghīyā, śreyā, hrasīyā, vasīyā, bhūyām̐saḥ, jakṣivā, jaghnivā, jigivā, jīgivā, tasthivā, dāśvā, dīdivā, papivā, pīpivā, vidvā, viviśivā, śuśruvā, sasṛvā.

ఆకారేకారోకారాః సిషిపరాః పదాన్తయోః॥౧౬.౧౪॥

ākārekārokārāḥ siṣiparāḥ padāntayoḥ

The vowels ā, ī, and ū have anusvāra, when they are followed by si or ṣi final.

వికృతే ऽపి॥౧౬.౧౫॥

vikṛte ’pi

Even when the i is altered.

అనాకారో హ్రస్వ సాంకృత్యస్య॥౧౬.౧౬॥

anākāro hrasvam̐ sāṃkṛtyasya

According to sāṃkṛtya, the vowel, except ā, is short.

న పదే ద్విస్వరే నిత్యమ్॥౧౬.౧౭॥

na pade dvisvare nityam

Not, under any circumstances, in a dissylabic word.

ఋజీషిజిగాసిజిఘాస్యజాసియజాసిదదాసిదధాసివర్తయాసి చ॥౧౬.౧౮॥

ṛjīṣijigāsijighāsyajāsiyajāsidadāsidadhāsivartayāsi ca

Nor in ṛjīṣi, jigāsi, jighāsi, ajāsi, yajāsi, dadāsi, dadhāsi, and vartayāsi.

దసనాభ్యోదసోభిర్దసంవృషదశోదశుకాదష్ట్రాభ్యాం పరః॥౧౬.౧౯॥

dam̐sanābhyodam̐sobhirdam̐saṃvṛṣadam̐śodam̐śukādam̐ṣṭrābhyāṃ paraḥ

In dam̐sanābhyaḥ, dam̐sobhiḥ, dam̐sam , vṛṣadam̐śaḥ, dam̐śukā, and dam̐ṣṭrābhyām, anusvāra is taken in the latter place.

మస్యేమసతైయసద్యసన్వసతేవసగః॥౧౬.౨౦॥

mam̐syemam̐sataiyam̐sadyam̐sanvam̐satevam̐sagaḥ

Also in mam̐sye, mam̐satai, yam̐sad, yam̐san, vam̐sate, and am̐sagaḥ.

ఉన్న వశమ్॥౧౬.౨౧॥

unna vam̐śam

Also in vam̐śam, after ut or na.

అక్రస్తక్రస్యతేరస్యతేభ్రశతే॥౧౬.౨౨॥

akram̐stakram̐syateram̐syatebhram̐śate

Also in akram̐sta, kram̐syate, ram̐syate, and bhram̐śate.

రహ్యై చ॥౧౬.౨౩॥

ram̐hyai ca

And also in ram̐hyai.

ఐకార ఉఖ్యస్య నితాన్తః॥౧౬.౨౪॥

aikāra ukhyasya nitāntaḥ

The ai, according to ukhya, is excessive.

విరిత్రి సంఖ్యాసు॥౧౬.౨౫॥

viritri saṃkhyāsu

Also in vi, ri, and tri, in numerals, except in su.

శిశుమారఃశిషత్సశ్వాసస్రాససృష్టసస్కృత్యసకృతసశితసశితాకిశిలకిశిలా॥౧౬.౨౬॥

śim̐śumāraḥsim̐ṣatsam̐śvāsam̐srāsam̐sṛṣṭasam̐skṛtyasam̐kṛtasam̐śitasam̐śitākim̐śilakim̐śilā

Also in śim̐śumāraḥ, śim̐ṣat, sam̐śvā, sam̐srā, sam̐sṛṣṭa, sam̐skṛtya sam̐kṛta, sam̐śita, sam̐śitā, kim̐śila, and kim̐śilā.

సితృదృ హకారపరః॥౧౬.౨౭॥

sitṛdṛ hakāraparaḥ

Also after si, tṛ, or dṛ, when h follows.

మహిష్ఠస్య చ॥౧౬.౨౮॥

mam̐hiṣṭhasya ca

As also, in mam̐hiṣṭhasya.

ఆదిరహతిరహోऽహోరహోముగత్యహాఅహసోऽహసాశమశుభిరశభువాశ్వశూఅశవోऽశురశుమశూనశునాశోరశాయోపాశ్వశౌ॥౧౬.౨౯॥

ādiram̐hatiram̐ho’m̐horam̐homugatyam̐hāam̐haso’m̐hasām̐śamam̐śubhiram̐śabhuvām̐śvam̐śuam̐śavo’m̐śuram̐śumam̐śunam̐śunām̐śoram̐śayopām̐śvam̐śau

Also, after the first vowel, in am̐hatiḥ, am̐haḥ, am̐hoḥ, am̐homuc, atyam̐hāḥ, am̐hasaḥ, am̐hasā, am̐śam, am̐śubhiḥ, am̐śabhuvā, am̐śu, am̐śu, am̐śavaḥ, am̐śuḥ, am̐śum, am̐śun, am̐śunā, am̐śoḥ, am̐śaya, upām̐śu, and am̐śau

అవగ్రహ ఉదాత్తో ऽసే ऽసాయాసాభ్యామసావితి॥౧౬.౩౦॥

avagraha udātto ’m̐se ’m̐sāyām̐sābhyāmam̐sāviti

Also in am̐se, am̐sāya, am̐sābhyām, and am̐sau, when accented on the first syllable.

నాసావా నాసావా॥౧౬.౩౧॥

nāsāvā nāsāvā

But not in asāv ā.

॥౧౭॥

తీవ్రతరమానునాసిక్యమనుస్వారోత్తమేష్వితి శైత్యాయనః॥౧౭.౧॥

tīvrataramānunāsikyamanusvārottameṣviti śaityāyanaḥ

śaityāyana says that the nasal quality is stronger in anusvāra and the nasal mutes.

సమ సర్వత్రేతి కౌహలీపుత్రః॥౧౭.౨॥

samam̐ sarvatreti kauhalīputraḥ

kauhalīputra says that it is the same everywhere.

అనుస్వారే ऽణ్వితి భారద్వాజః॥౧౭.౩॥

anusvāre ’ṇviti bhāradvājaḥ

bhāradvāja says it is faint in anusvāra.

నాకారస్య రేఫోష్మయకారభావాల్లుప్తే చ మలోపాచ్చోత్తరముత్తరం తీత్రతరమితి స్థవిరః కౌణ్డిన్యః॥౧౭.౪॥

nākārasya rephoṣmayakārabhāvāllupte ca malopāccottaramuttaraṃ tītrataramiti sthaviraḥ kauṇḍinyaḥ

Old kauṇḍinya says that when n is converted into r, or into a spirant, or into y (with loss of the y), or when m is lost, it is stronger in each case successively.

వ్యఞ్జనకాలశ్చ స్వరస్యాత్రాధికః॥౧౭.౫॥

vyañjanakālaśca svarasyātrādhikaḥ

And to the vowel is added, in this case, the time of a consonant.

స్వారవిక్రమయోర్దృఢప్రయత్నతరః పౌష్కరసాదేః॥౧౭.౬॥

svāravikramayordṛḍhaprayatnataraḥ pauṣkarasādeḥ

pauṣkarasādi says the utterance of svāra and vikrama is attended with firmer effort.

ప్రయత్నవిశేషాత్సర్వవర్ణానామితి శైత్యాయనః॥౧౭.౭॥

prayatnaviśeṣatsarvavarṇanāmiti śaityāyanaḥ

śaityāyana says, of all the letters, according to their difference of effort.

నాతివ్యక్తం న చావ్యక్తమేవం వర్ణానుదిఙ్గయేత్।

పయఃపూర్ణమివామత్ర హరన్ధిరో యథామతి॥

ఇత్యాత్రేయ ఆత్రేయః॥౧౭.౮॥

nātivyaktaṃ na cāvyaktamevaṃ varṇanudiṅgayet

payaḥpūrṇamivāmatram̐ harandhiro yathāmati

ityātreya ātreyaḥ

ātreya says, one must utter the sounds not over-distinctly and not indistinctly; taking, as it were, a vessel filled with drink, steady, according to the sense.

॥౧౮॥

ఓకారం తు ప్రణవ ఏకే ऽర్ధతృతీయమాత్రం బ్రువతే॥౧౮.౧॥

okāraṃ tu praṇava eke ’rdhatṛtīyamātraṃ bruvate

As praṇava, some utter o with two and a half moras.

ఉదాత్తానుదాత్తస్వరితానాం కస్మిశ్చిదితి శైత్యాయనః॥౧౮.౨॥

udāttānudāttasvaritānāṃ kasmim̐ściditi śaityāyanaḥ

śaityāyana says it is to be utterd with either one of acute, grave, or circumflex.

ధృతప్రచయః కౌణ్డిన్యస్య॥౧౮.౩॥

dhṛtapracayaḥ kauṇḍinyasya

According to kauṇḍinya, it is a sustained pracaya.

మధ్యమేన స వాక్ప్రయోగః॥౧౮.౪॥

madhyamena sa vākprayogaḥ

That application of the voice is with middle tone.

స్వరితః ప్లాక్షిప్లాక్షాయణయోః॥౧౮.౫॥

svaritaḥ plākṣiplākṣayaṇayoḥ

According to plākṣi and plākṣayaṇa, it is circumflexed.

ఉదాత్తో వాల్మీకేః॥౧౮.౬॥

udātto vālmīkeḥ

According to vālmīki, it is acute.

యథాప్రయోగం వా సర్వేషాం యథాప్రయోగం వా సర్వేషామ్॥౧౮.౭॥

yathāprayogaṃ vā sarveṣaṃ yathāprayogaṃ vā sarveṣam

All allow that it may also be according to the application.

॥౧౯॥

స్వరితయోర్మధ్యే యత్ర నీచ స్యాదుదాత్తయోర్వాన్యతరతో వోదాత్తస్వరితయోః స విక్రమః॥౧౯.౧॥

svaritayormadhye yatra nīcam̐ syādudāttayorvānyatarato vodāttasvaritayoḥ sa vikramaḥ

Where a syllable of low tone occurs between two circumflex syllables, or two acute, or two of which either one is acute and the other circumflex, that is vikrama.

ప్రచయపూర్వశ్చ కౌణ్డిన్యస్య॥౧౯.౨॥

pracayapūrvaśca kauṇḍinyasya

As also, according to kauṇḍinya, when a pracaya precedes.

ద్వియమ ఏకే ద్వియమపరే తా అణుమాత్రాః॥౧౯.౩॥

dviyama eke dviyamapare tā aṇumātrāḥ

According to some, in a circumflex syllable that is followed by a circumflex, quarter moras are so.

తస్యామేవ ప్రకృతౌ॥౧౯.౪॥

tasyāmeva prakṛtau

In that very material.

న పూర్వశాస్త్రే న పూర్వశాస్త్రే॥౧౯.౫॥

na pūrvaśastre na pūrvaśastre

Not in the former teaching.

॥౨౦॥

ఇవర్ణోకారయోర్యవకారభావే క్షైప్ర ఉదాత్తయోః॥౨౦.౧॥

ivarṇokārayoryavakārabhāve kṣaipra udāttayoḥ

When i, ī, and u are converted into y or v, the accent is kṣaipra, if they were acute.

సయకారవకారం త్వక్షరం యత్ర స్వర్యతే స్థితే పదే ऽనుదాత్తపూర్వే ऽపూర్వే వా నిత్య ఇత్యేవ జానీయాత్॥౨౦.౨॥

sayakāravakāraṃ tvakṣaraṃ yatra svaryate sthite pade ’nudāttapūrve ’pūrve vā nitya ityeva jānīyāt

But where a syllable containing a y or v is circumflexed in a fixed word, begin preceded by a grave syllable, or not preceded by anything, that is to be known as nitya.

అపి చేన్నానాపదస్థముదాత్తమథ చేత్సాహితేన స్వర్యతే స ప్రాతిహతః॥౨౦.౩॥

api cennānāpadasthamudāttamatha cetsām̐hitena svaryate sa prātihataḥ

If, moreover, there is an acute standing in another word, then, if there be a circumflex resulting from a rule of combination, it is prātihata.

తస్మాదకారలోపే ऽభినిహతః॥౨౦.౪॥

tasmādakāralope ’bhinihataḥ

After such a one, in case of the loss of an a, it is abhinihata.

ఊభావే ప్రశ్లిష్టః॥౨౦.౫॥

ūbhāve praśliṣṭaḥ

Where an ū results, it is praśliṣṭa.

పదవివృత్త్యాం పాదవృత్తః॥౨౦.౬॥

padavivṛttyāṃ pādavṛttaḥ

Where there is a hiatus between two words, it is pādavṛtta.

ఉదాత్తపూర్వస్తైరోవ్యఞ్జనః॥౨౦.౭॥

udāttapūrvastairovyañjanaḥ

Where an acute precedes, it is tairovyañjana.

ఇతి స్వారనామధేయాని॥౨౦.౬॥

iti svāranāmadheyāni

These are the names of the circumflex accents.

క్షైప్రనిత్యయోర్దృఢతరః॥౨౦.౯॥

kṣaipranityayordṛḍhataraḥ

In the kṣaipra and nitya, the effort is firmer.

అభినిహతే చ॥౨౦.౧౦॥

abhinihate ca

As also in the abhinihata.

ప్రశ్లిష్టప్రాతిహతయోర్మృదుతరః॥౨౦.౧౧॥

praśliṣṭaprātihatayormṛdutaraḥ

In the praśliṣṭa and prātihata, it is gentler.

తైరోవ్యఞ్జనపాదవృత్తయోరల్పతరో ऽల్పతరః॥౨౦.౧౨॥

tairovyañjanapādavṛttayoralpataro ’lpataraḥ

In the tairovyañjana and pādavṛtta, it is feebler.

॥౨౧॥

వ్యఞ్జన స్వరాఙ్గమ్॥౨౧.౧॥

vyañjanam̐ svarāṅgam

The consonant is adjunct of a vowel.

తత్పరస్వరమ్॥౨౧.౨॥

tatparasvaram

And it belongs to the following vowel.

అవసితం పూర్వస్య॥౨౧.౩॥

avasitaṃ pūrvasya

A consonant in pausa belongs to the preceding vowels.

సంయోగాది॥౨౧.౪॥

saṃyogādi

Also the first consonant of a group.

పరేణ చాసహితమ్॥౨౧.౫॥

pareṇa cāsam̐hitam

And one that is not combined with the following vowel.

అనుస్వారః స్వరభక్తిశ్చ॥౨౧.౬॥

anusvāraḥ svarabhaktiśca

Also anusvāra and svarabhakti.

నాన్తస్థాపరమసవర్ణమ్॥౨౧.౭॥

nāntashāparamasavarṇam

But not a consonant that is followed by a semivowel, if dissimilar with it.

నాసివ్యాః॥౨౧.౮॥

nāsivyāḥ

Nor the nose-sounds.

స్పర్శశ్చోష్మపర ఊష్మా చేత్పరశ్చ॥౨౧.౯॥

sparśaścoṣmapara ūṣmā cetparaśca

Nor a mute that is followed by a spirant --- provided the following spirant is likewise in the same case.

స్వరితాత్సహితాయామనుదాత్తానాం ప్రచయ ఉదాత్తశ్రుతిః॥౨౧.౧౦॥

svaritātsam̐hitāyāmanudāttānāṃ pracaya udāttaśrutiḥ

Of grave syllables following a circumflex in saṃhitā there is pracaya, having the tone of acute.

నోదాత్తస్వరితపరః॥౨౧.౧౧॥

nodāttasvaritaparaḥ

But not when an acute or circumflex follows.

స్పర్శాదనుత్తమాదుత్తమపరాదానుపూర్వ్యాన్నాసిక్యాః॥౨౧.౧౨॥

sparśadanuttamāduttamaparādānupūrvyānnāsikyāḥ

After a non-nasal mute, when it is followed by a nasal, are inserted, in their order, nose-sounds.

తాన్యమానేకే॥౨౧.౧౩॥

tānyamāneke

Some call these yamas.

హకారాన్నణమపరాన్నాసిక్యమ్॥౨౧.౧౪॥

hakārānnaṇamaparānnāsikyam

After h, when followed by n, ṇ, or m, is inserted nāsikya.

రేఫోష్మసంయోగే రేఫస్వరభక్తిః॥౨౧.౧౫॥

rephoṣmasaṃyoge rephasvarabhaktiḥ

In the combination of r and a spirant, there is a svarabhakti of r.

న క్రమే ప్రథమపరే ప్రథమపరే॥౨౧.౧౬॥

na krame prathamapare prathamapare

But not in case of krama, when a first mute follows the spirant.

॥౨౨॥

శబ్దః ప్రకృతిః సర్వవర్ణానామ్॥౨౨.౧॥

śabdaḥ prakṛtiḥ sarvavarṇanām

Tone is the material of all articulate sounds.

తస్య ర్ఊపాన్యత్వే వర్ణాన్యత్వమ్॥౨౨.౨॥

tasya rūpānyatve varṇanyatvam

In the difference of form of the former consists the difference of the latter.

తత్ర శబ్దద్రవ్యాణ్యుదాహరిష్యామః॥౨౨.౩॥

tatra śabdadravyāṇyudāhariṣyāmaḥ

Here we will instance the offices of terms.

వర్ణకారౌ నిర్దేశకౌ॥౨౨.౪॥

varṇakārau nirdeśakau

varuṇa and kāra are indicatory.

చాపీత్యన్వాదేశకౌ॥౨౨.౫॥

cāpītyanvādeśakau

ca and api are implicative.

త్వథైవేతి వినివర్తకాధికారకావధారకాః॥౨౨.౬॥

tvathaiveti vinivartakādhikārakāvadhārakāḥ

tu, atha, and eva are exceptional, introductory, and restrictive, respectively.

వేతి వైభాషికః॥౨౨.౭॥

veti vaibhāṣikaḥ

vā is alternative.

నేతి ప్రతిషేధకః॥౨౨.౮॥

neti pratiṣedhakaḥ

na is prohibitive.

ఆయామో దారుణ్యమణునా ఖస్యేత్యుచ్చైఃకరాణి శబ్దస్య॥౨౨.౯॥

āyāmo dāruṇyamaṇunā khasyetyuccaiḥkarāṇi śabdasya

Tension, hardness, smallness of aperture, are producers of high tone.

అన్వవసర్గో మార్దవమురుతా ఖస్యేతి నీచైఃకరాణి॥౨౨.౧౦॥

anvavasargo mārdavamurutā khasyeti nīcaiḥkarāṇi

Relaxation, softness, wideness of aperture, are producers of low tone.

మన్ద్రమధ్యమతారాణి స్థానాని భవన్తి॥౨౨.౧౧॥

mandramadhyamatārāṇi sthānāni bhavanti

Soft, middle, and loud are the three qualities.

తత్రైకవిశతిర్యమాః॥౨౨.౧౨॥

tatraikavim̐śatiryamāḥ

In them are twenty-one tones.

ఋగ్విరామః పదవిరామో వివృత్తివిరామః సమానపదవివృత్తివిరామస్త్రిమాత్రో ద్విమాత్ర ఏకమాత్రో ऽర్ధమాత్ర ఇత్యానుఊర్వ్యేణ॥౨౨.౧౩॥

ṛgvirāmaḥ padavirāmo vivṛttivirāmaḥ samānapadavivṛttivirāmastrimātro dvimātra ekamātro ’rdhamātra ityānuūrvyeṇa

The verse-pause, pada-pause, pause for hiatus, and pause for hiatus in the interior of a word, are respectively of three moras, two moras, one mora, anda a half-mora.

యద్యఞ్జనాన్తం యదు చాపి దీర్ఘఁ సంయోగపూర్వం చ తథానునాసికమ్॥

ఏతాని సర్వాణి గురూణి విద్యాచ్ ఛేషాణ్యతో ऽన్యాని తతో లఘూని॥౨౨.౧౪॥

yadyañjanāntaṃ yadu cāpi dīrgham̐ saṃyogapūrvaṃ ca tathānunāsikam

etāni sarvāṇi gurūṇi vidyāc cheṣaṇyato ’nyāni tato laghūni

A syllable that ends with a consonat, one that has a long vowel, one that preceedes a conjuction of consonants, one that is nasal --- all these are to be accounted heavy; the rest, other than these, are light.

అవ్యఞ్జనాన్తం యద్ధ్రస్వమసంయోగపరం చ యత్।

అననుస్వారసంయుక్తమేతల్లఘు నిషోధతై తల్లఘు నిబోధత॥౨౨.౧౫॥

avyañjanāntaṃ yaddhrasvamasaṃyogaparaṃ ca yat

ananusvārasaṃyuktametallaghu niṣodhatai tallaghu nibodhata

A syllable that does not end with a consonat, that has a short vowel, and that is not followed by a conjunction of consonants, and one that is not combined with anusvāra --- know that to be light.

॥౨౩॥

అథ వర్ణవిశేషోత్పత్తిః॥౨౩.౧॥

atha varṇaviśeṣotpattiḥ

Now for the origin of the differences of articulate sounds.

అనుప్రదానాత్ససర్గాత్స్థానాత్కరణవిన్యయాత్।

జాయతే వర్ణవైశేష్యం పరిమాణాచ్చ పఞ్చమాద్ ఇతి॥౨౩.౨॥

anupradānātsam̐sargātsthānātkaraṇavinyayāt

jāyate varṇavaiśeṣyaṃ parimāṇācca pañcamād iti

The differentiation of articulate sounds arises from emission, closure, position, disposition of producing organ, and, fifthly, from quantity.

వర్ణపృక్తః శబ్దో వాచ ఉత్పత్తిః॥౨౩.౩॥

varṇapṛktaḥ śabdo vāca utpattiḥ

Sound combined with articulation is the orgin of voice.

సప్త వాచ స్థానాని భవన్తి॥౨౩.౪॥

sapta vāca sthānāni bhavanti

Of voice, there are seven qualities.

ఉపాశుధ్వాననిమదోపబ్దిమన్మన్ద్రమధ్యమతారాణి॥౨౩.౫॥

upām̐śudhvānanimadopabdimanmandramadhyamatārāṇi

Namely, inaudible, murmur, whisper, mumbling, soft, middle, and loud.

కరణవదశబ్దమమనఃప్రయోగముపాశు॥౨౩.౬॥

karaṇavadaśabdamamanaḥprayogamupām̐śu

"Inaudible" is without sound, without application of mind, but with articulating action.

అక్షరవ్యఞ్జనానామనుపలబ్ధిర్ధ్వానః॥౨౩.౭॥

akṣaravyañjanānāmanupalabdhirdhvānaḥ

"Murmur" is inaudibleness of syllables and consonants.

ఉపలబ్ధిర్నిమదః॥౨౩.౮॥

upalabdhirnimadaḥ

"Whisper" is their audibleness.

సశబ్దముపబ్దిమత్॥౨౩.౯॥

saśabdamupabdimat

"Mumbling" is the same, with sound.

ఉరసి మన్ద్రం కణ్ఠే మధ్యమ శిరసి తారమ్॥౨౩.౧౦॥

urasi mandraṃ kaṇṭhe madhyamam̐ śirasi tāram

"Soft" is in the chest, "middle" in the throat, "loud" in the head.

మన్ద్రాదిషు త్రిషుం స్థానేషు సప్తసప్త యమాః॥౨౩.౧౧॥

mandrādiṣu triṣuṃ sthāneṣu saptasapta yamāḥ

In the three qualities beginning with "soft," there are seven tones each.

కృష్టప్రథమద్వితీయతృతీయచతుర్థమన్ద్రాతిస్వార్యాః॥౨౩.౧౨॥

kṛṣṭaprathamadvitīyatṛtīyacaturthamandrātisvāryāḥ

Namely, kṛṣṭa, first, second, third, fourth, mandra, and atisvārya.

తేషాం దీప్తిజోపలబ్ధిః॥౨౩.౧౩॥

teṣaṃ dīptijopalabdhiḥ

Of these, the perception is born of brightness.

ద్వితీయప్రథమకృష్టాస్త్రయ ఆహ్వారకస్వరాః॥౨౩.౧౪॥

dvitīyaprathamakṛṣṭastraya āhvārakasvarāḥ

"Second," "first," and kṛṣṭa are the three tones of the āhvārakas.

మన్ద్రాదయో ద్వితీయాన్తాశ్చత్వారస్తైత్తిరీయకాః॥౨౩.౧౫॥

mandrādayo dvitīyāntāścatvārastaittirīyakāḥ

The four beginning with mandra and ending with "second" are those of the taittirīyas.

ద్వితీయాన్మన్ద్రస్తైత్తిరీయాణాం తృతీయచతుర్థావనన్తరం తచ్చతుర్యమమిత్యాచక్షతే॥౨౩.౧౬॥

dvitīyānmandrastaittirīyāṇāṃ tṛtīyacaturthāvanantaraṃ taccaturyamamityācakṣate

According to the taittirīyas, the mandra proceeds from the "second," and the "third" and "fourth" come next after: this they style the tone-quaternion.

తస్మిన్ద్వియమాన్తరా వృత్తిః॥౨౩.౧౭॥

tasmindviyamāntarā vṛttiḥ

In it, progression is by intervals of two tones.

తాముపదేక్ష్యామః॥౨౩.౧౮॥

tāmupadekṣyāmaḥ

That progression we will set forth.

తచ్చతుర్యమమిత్యుక్తమ్॥౨౩.౧౯॥

taccaturyamamityuktam

That is what is called the quaternion of tones.

క్రమివక్రమసంపన్నామద్రుతామవిలమ్బితామ్।

నీచోచ్చస్వారసంపన్నాం వదేద్ధృతవతీ సమాం వదేద్ధృతవతీ సమామితి॥౨౩.౨౦॥

kramivakramasaṃpannāmadrutāmavilambitām

nīcoccasvārasaṃpannāṃ vadeddhṛtavatīm̐ samāṃ vadeddhṛtavatīm̐ samāmiti

It must be uttered with krama and vikrama, not hurried, not delayed, with grave, acute, and circumflex accent, with pracaya, and even.

॥౨౪॥

అథ చతస్రః సహితాః॥౨౪.౧॥

atha catasraḥ sam̐hitāḥ

Now for the four texts.

పదసహితాక్షరసహితా వర్ణసహితాఙ్గసహితా చేతి॥౨౪.౨॥

padasam̐hitākṣarasam̐hitā varṇasam̐hitāṅgasam̐hitā ceti

Word-text, syllable-text, letter-text, and member-text, namely.

నానాపదసంధానసంయోగః పదసహితేత్యభిధీయతే॥౨౪.౩॥

nānāpadasaṃdhānasaṃyogaḥ padasam̐hitetyabhidhīyate

Conjuction of independent words by euphonic combination is called word-text.

యథాస్వమక్షరసహితాదీనామప్యేవమ్॥౨౪.౪॥

yathāsvamakṣarasam̐hitādīnāmapyevam

And in like manner with the syllable-text and the rest, in accordance with their several names.

గురుత్వం లఘుతా సామ్య హ్రస్వదీర్ఘప్లుతాని చ।

లోపాగమవికారాశ్చ ప్రకృతిర్విక్రమః క్రమః॥

స్వరితోదాత్తనీచత్వ శ్వాసో నాదో ऽఙ్గమేవ చ।

ఏతత్సర్వం తు విజ్ఞేయం ఛన్దోభాషామధీయతా॥౨౪.౫॥

gurutvaṃ laghutā sāmyam̐ hrasvadīrghaplutāni ca

lopāgamavikārāśca prakṛtirvikramaḥ kramaḥ

svaritodāttanīcatvam̐ śvāso nādo ’ṅgameva ca

etatsarvaṃ tu vijñeyaṃ chandobhāṣāmadhīyatā

Heaviness, lightness, evenness; short, long, and protracted quantity; elision, increment, and euphonic alteration; natural state, vikrama, krama; circumflex, acute, and grave quality; breath, tone, and adjunction --- all this must be understod by him who reads the Veda language.

పదక్రమవిశేషజ్ఞో వర్ణక్రమవిచక్షణః।

స్వరమాత్రావిభాగజ్ఞో గఛేదాచార్యససదం గఛేదాచార్యససదమితి॥౨౪.౬॥

padakramaviśeṣajño varṇakramavicakṣaṇaḥ

svaramātrāvibhāgajño gachedācāryasam̐sadaṃ gachedācāryasam̐sadamiti.

He who understands the distinctions of the pada-krama, who is versed in the varṇa-krama, and knows the divisions of accent and quantity, may go and sit with the teachers.